Συμπτώματα Ψυχαναγκασμού

• Οι Ψυχαναγκαστικές Υποψίες είναι οι φόβοι που προσβάλλουν το άτομο πάντα σε σχέση ή σε συνδυασμό με κάποια αντικείμενα ή καταστάσεις, χωρίς να υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι που να ευσταθούν. Παράδειγμα είναι οι φόβοι ότι με το άγγιγμα των κερμάτων θα μολυνθούμε από το μικρόβιο της λύσσας ή ο φόβος ότι ξοδεύοντας ένα χαρτονόμισμα που περιέχει το νούμερο 19 θα συμβεί κάτι κακό σε αγαπητό μας πρόσωπο. Αντί του φόβου, μπορεί σε μερικές περιπτώσεις να εμφανιστεί και εμετική τάση, όπως π.χ στο άγγιγμα του πόμολου, όταν υπάρχει η υποψία ότι θα μπορούσε να έχει έρθει σε επαφή με τα μικρόβια της μούχλας.
• Οι Ψυχαναγκαστικές Σκέψεις είναι οι σκέψεις ή οι εικόνες της φαντασίας που απ' ότι φαίνεται "εισβάλλουν" στο συνειδητό επίπεδο και δεν μπορούν να καταργηθούν ακόμα και όταν ο άνθρωπος νιώθει ότι είναι "χωρίς νόημα". Παράδειγμα ψυχαναγκαστικών σκέψεων είναι: Μια μητέρα διακατέχεται διαρκώς από την ιδέα ότι θα μπορούσε από απροσεξία να τραυματίσει το παιδί της. Κάποιος επισκέπτης της όπερας βασανίζεται από τη σκέψη ότι θα μπορούσε ξαφνικά να αρχίσει να λέει δυνατά "χυδαίες" λέξεις.
• Οι Ψυχαναγκαστικές Ενοχλήσεις ή οι σχολαστικές σκέψεις είναι οι διαρκώς επαναλαμβανόμενες αλυσίδες των σκέψεων. Συνήθως αφορούν προβλήματα της καθημερινής ζωή, όμως δεν οδηγούν σε κάποιο αποτέλεσμα, γιατί κάνουν πάντα κύκλους.....μια νοικοκυρά έχει μια διαρκή ενασχόληση στη σκέψη της: σφουγγάρισα το πάτωμα της κουζίνας; το καθάρισα πραγματικά; πότε είναι στα αλήθεια καθαρό; θα μπορούσε να είναι μόνο στην επιφάνεια καθαρό, στο βάθος όμως ακόμα βρώμικο;  Οι ψυχαναγκαστικές ενασχολήσεις μπορεί να αφορούν και απλά πράγματα: άλλαξε η εκφωνήτρια στην τηλεόραση την κόμμωσή της, γιατί το ήθελε ο άνδρας της ή ο προϊστάμενός της; αν το ήθελε η ίδια, θα άρεσε στον άνδρα της και στον προϊστάμενό της; ή μόνο στον άνδρα της και όχι στον προϊστάμενό της;
• Οι Ψυχαναγκαστικές Παρορμήσεις είναι παρορμήσεις που εισβάλλουν και που μας εξαναγκάζουν παρά την εσωτερική μας αντίσταση να κάνουμε κάποια συγκεκριμένα πράγματα. Έτσι, μπορεί π.χ να νιώθουμε μια παρόρμηση να ελέγχουμε τις παλιές εφημερίδες, πριν πεταχτούν, για να ελέγξουμε μήπως μπερδεύτηκαν χρήσιμα χαρτιά ενδιάμεσα. Ένα άλλο παράδειγμα είναι η παρόρμηση βλέποντας τηλεόραση να μετράμε πάντα τα κουμπιά του σακακιού του ηθοποιού.
• Καταναγκαστικές Πράξεις είναι συνήθως οι εξαιτίας των ψυχαναγκαστικών παρορμήσεων και υποψιών επιχειρούμενες πράξεις που πρέπει να εκτελούνται, παρόλο που ο ασθενής αντιστέκεται εσωτερικά ή τις βρίσκει και ανόητες. Όπως: οι εξαναγκαστικά επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι του σφιξίματος της βρύσης ή το εξαναγκαστικό πλύσιμο των χεριών μετά το άγγιγμα αντικειμένων που θεωρούνται από τον ίδιο τον ασθενή επικίνδυνα.

 

 

 

 

Από το βιβλίο του N.Hoffmann "Όταν το άγχος και οι ψυχαναγκασμοί περιορίζουν τη ζωή"

 

Η Αντίδραση στην Ψυχολογική Πίεση

Η ανησυχία, ο φόβος και το άγχος εμφανίζονται συχνά σε όλους μας. Δεν προκαλούν σωματικές ή ψυχολογικές βλάβες και στις περισσότερες περιπτώσεις θεωρούνται αισθήματα εύλογα και ζωτικά για την επιβίωση. Πρόκειται για φυσιολογικές αντιδράσεις σε αγχογόνες ή σε επικίνδυνες καταστάσεις, και θεωρούνται παθολογικές μόνο στις περιπτώσεις όπου είναι υπερβολικές ή/και εμφανίζονται σε συνθήκες που δεν τις δικαιολογούν. Για παράδειγμα, ακούω ένα λεωφορείο να πλησιάζει, ανησυχώ ότι θα με χτυπήσει, φοβάμαι ότι κινδυνεύει η ζωή μου και αισθάνομαι άγχος. Αυτή η αντίδραση θα ήταν τελείως φυσιολογική και χρήσιμη αν διέσχιζα ένα δρόμο και έβλεπα ένα λεωφορείο να έρχεται κατά πάνω μου, αλλά θα ήταν υπερβολική και περιττή αν καθόμουν σε ένα πάρκο και το λεωφορείο περνούσε απο μια γειτονική πάροδο.

 

Οι φυσιολογικές αντιδράσεις στις αγχογόνες καταστάσεις

 

"Δεν θα μπορούσε να είναι πιο ειδυλλιακά. Μία ήρεμη καλοκαιρινή ημέρα στην εξοχή, μόνη με το μικρό γιό μου. Τότε άκουσα τον ταύρο και τον είδα να τρέχει καταπάνω μας. Ένιωσα την αδρεναλίνη να κυλάει στις φλέβες μου και η καρδιά μου πήγε να σπάσει. Οι τρίχες του σβέρκου μου σηκώθηκαν, το σώμα μου σφίχτηκε και το μόνο που μπορούσα να σκεφτώ ήταν πώς να προστατεύσω το παιδί μου. Έπρεπε να το προφυλάξω. Το άρπαξα και άρχισα να τρέχω. Ξέχασα τα παιχνίδια του, τη φωτογραφική μηχανή και το μόνο που είχα στο μυαλό μου ήταν η πόρτα στην άλλη άκρη του χωραφιού και η φυγή μας. Δεν ξέρω απο πού προήλθε όλη αυτή η ενέργεια, αλλά βρήκα τη δύναμη να μεταφέρω το γιό μου ως την πόρτα προτού ο ταύρος προλάβει να μας φτάσει. Μετά ένιωθα αναστατωμένη και εξουθενωμένη, αλλά σιγά - σιγά συνήλθα".

 

Η ανησυχία, ο φόβος και το άγχος παίζουν σημαντικό ρόλο στην επιβίωσή μας, επειδή μας προετοιμάζουν να αντιμετωπίσουμε τις αγχογόνες ή τις επικίνδυνες καταστάσεις. Πυροδοτούν την απελευθέρωση μιας ορμόνη (της αδρεναλίνης) η οποία επιφέρει αλλαγές τόσο σε σωματικό όσο και σε νοητικό επίπεδο, οι οποίες αλλαγές, με τη σειρά τους, μας προετοιμάζουν είτε για την αντιμετώπιση μιας πρόκλησης είτε για τη φυγή απο μια επικίνδυνη κατάσταση. Μόλις ξεπεραστεί η αγχογόνος κατάσταση ή ο κίνδυνος, αυτές οι παροδικές αλλαγές υποχωρούν.

Οι κίνδυνοι που αντιμετώπιζαν οι πρόγονοί μας ήταν πολύ "χειροπιαστοί"(π.χ. άγρια ζώα, εχθρικές γειτονικές φυλές κ.λ.π), οπότε η αντίδραση μάχη-φυγή ήταν κατάλληλη για τις συνθήκες στις οποίες ζούσαν. Οι αγχόγονες εμπειρίες που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι πιο αφηρημένες: καθυστερήσεις, επίμονα οικογενειακά προβλήματα, προθεσμίες, ανεργία κ.α. Ωστόσο, συνεχίζουμε να βιώνουμε τις ίδιες σωματικές, νοητικές και συμπεριφορικές αλλαγές που βιώναν και οι πρόγονοί μας.

 

 

 

 

Απο το βιβλίο της Η.Κennerley "Ξεπερνώντας το Άγχος"

Το σώμα δεν ψεύδεται ποτέ

 Όταν γεννιέται ένα παιδί χρειάζεται  απο τους γονείς του αγάπη, δηλαδή στοργή, προσοχή, προστασία, συμπάθεια, φροντίδα και προθυμία για επικοινωνία. Αν ικανοποιηθούν αυτές οι ανάγκες του, το σώμα του θα κρατήσει την καλή ανάμνηση, και αργότερα, ως ενήλικος, θα μπορεί να προσφέρει την ίδια αγάπη στα παιδιά του. Αν όμως όλα αυτά απουσιάζουν, σε όλη του τη ζωή θα λαχταρά την εκπλήρωση των πρώτων σημαντικών αναγκών του. Αυτή η λαχτάρα θα μεταφέρεται αργότερα στη ζωή του σε άλλους ανθρώπους. Απο την άλλη πλευρά, όσο λιγότερη αγάπη λαμβάνει ένα παιδί, όσο πιο πολύ απαξιώνεται και κακοποιείται με την πρόφαση της ανατροφής, τόσο περισσότερο θα κρέμεται ως ενήλικος απο τους γονείς του (ή απο άτομα που τους υποκαθιστούν), περιμένοντας απο αυτούς τους γονείς όσα δεν του παρείχαν την κατάλληλη στιγμή. Το σώμα ξέρει τί του λείπει, δεν μπορεί να ξεχάσει τις στερήσεις, το κενό είναι πάντα παρόν και περιμένει να γεμίσει.

Βέβαια, όσο μεγαλώνουμε τόσο πιο δύσκολο γίνεται να λάβουμε απο άλλους ανθρώπους την αγάπη που κάποτε μας στέρησαν  οι γονείς μας. Ωστόσο, οι προσδοκίες δεν εγκαταλείπονται με την ηλικία - το αντίθετο μάλιστα! Απλώς μεταβιβάζονται σε άλλους ανθρώπους, κυρίως στα παιδιά και στα εγγόνια. Ο μοναδικός τρόπος να απαλλαγούμε απο μια τέτοια κατάσταση είναι να συνειδητοποιήσουμε αυτούς τους μηχανισμούς και να προσπαθήσουμε - αναστέλλοντας τις διαδικασίες απώθησης και άρνησης - να αναγνωρίσουμε την πραγματικότητα της παιδικής μας ηλικίας. Κατ' αυτόν τον τρόπο θα δημιουργήσουμε μέσα μας ένα άτομο το οποίο θα μπορεί να ικανοποιήσει τις ανάγκες που περιμένουν να εκπληρωθούν απο τη γέννησή μας, αν όχι απο πολύ νωρίτερα. Μόνο έτσι θα μπορούμε να προσφέρουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας την προσοχή, τον σεβασμό, την κατανόηση των αισθημάντων μας, την απαραίτητη προστασία, την άνευ όρων αγάπη που μας στέρησαν οι γονείς μας.

 

Απο το βιβλίο της A.Miller "Το σώμα δεν ψεύδεται ποτέ"

Αλλάζοντας την συμπεριφορά μας

Όταν υποφέρουμε από κατάθλιψη όλες οι δραστηριότητες της ημέρας μπορεί να μας φαίνονται υπερβολικά δύσκολες. Ωστόσο είναι χρήσιμο να προσπαθήσουμε να τις οργανώσουμε με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούμε να τις εκτελέσουμε βήμα βήμα. Αν η παραμονή σας στο κρεβάτι σας βοηθά να νιώσετε καλύτερα, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αλλά συχνά στην κατάθλιψη τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Παραμένουμε στο κρεβάτι όχι για να ξεκουραστούμε και να αναπληρώσουμε την ενέργειά μας, αλλά για να κρυφτούμε από τον κόσμο. Έπειτα νιώθουμε ενοχές και κατηγορούμε τον εαυτό μας επειδή δεν κάναμε όσα είχαμε να κάνουμε. Επιπλέον, όταν μένουμε ξαπλωμένοι, αναλογιζόμαστε συνεχώς τα προβλήματά μας. Παρότι το κρεβάτι μας μοιάζει ασφαλές, μακροπρόθεσμα η παραμονή σ’ αυτό μας κάνει να νιώθουμε πολύ χειρότερα.

Άρα, το πιο σημαντικό βήμα είναι να προσπαθήσουμε να σηκωθούμε και να φέρουμε σε πέρας μια θετική δραστηριότητα κάθε μέρα. Θυμηθείτε ότι ο εγκέφαλός σας, σας λέει ότι δεν μπορείτε να καταφέρετε τίποτα και ότι πρέπει να σταματήσετε να προσπαθείτε. Συνεπώς, χρειάζεται να πείσετε προοδευτικά ένα μέρος του εαυτού σας ότι μπορείτε να ολοκληρώσετε κάποιες δραστηριότητες.

Επειδή όμως η άνθρωποι που υποφέρουν από κατάθλιψη συχνά εξαναγκάζουν τον εαυτό τους να σηκωθεί με σκέψεις και προτροπές του τύπου: “σήκω πάνω, παλιοτεμπέλη! Πως μπορείς και μένεις ξαπλωμένος χωρίς να κάνεις τίποτα;”, είναι χρήσιμο να δοκιμάσετε την αντίστροφη τακτική. Αυτό σημαίνει, να μάθετε να μένετε στο κρεβάτι για λίγο, τουλάχιστον μια μέρα την εβδομάδα, και να το απολαμβάνετε: να διαβάζετε εφημερίδα ή να ακούτε ραδιόφωνο και να λέτε στον εαυτό σας τι ωραία που είναι. Το να μπορείτε να παραμένετε στο κρεβάτι χωρίς να νιώθετε τύψεις θα σας φανεί χρήσιμο σε κάποιες περιπτώσεις. Έτσι, όταν λέμε ότι χρειάζεται να σηκωθείτε και να κάνετε κάποια πράγματα, δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξαναγκάσετε τον εαυτό σας να σηκωθεί, αλλά να τον ενθαρρύνετε να φύγει από το κρεβάτι, επειδή μένοντας ξαπλωμένοι και συλλογιζόμενοι διαρκώς τα προβλήματά σας το μόνο που μπορείτε να επιτύχετε είναι να αισθανθείτε χειρότερα.

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert “Ξεπερνώντας την κατάθλιψη”

Αμφισβητώντας τις καταθλιπτικές σκέψεις

Μερικές φορές όταν υποφέρουμε από βαθιά κατάθλιψη ή είμαστε πολύ εκνευρισμένοι, νιώθουμε έντονη ταραχή. Στις περιπτώσεις αυτές, οι απόπειρές μας να ηρεμήσουμε δεν είναι πολύ επιτυχημένες. Απλώς δεν μπορούμε να ηρεμήσουμε. Τότε χρειάζεται να αποσπάσουμε την προσοχή μας, με κάποια σωματική δραστηριότητα. Υπάρχουν πολλές επιλογές. Οτιδήποτε εμπεριέχει σωματική δραστηριότητα- φροντίδα του κήπου, το τζόκινγκ, η αεροβική γυμναστική, η διακόσμηση ενός χώρου- είναι κατάλληλο. Η σωματική δραστηριότητα είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη και στις περιπτώσεις που η έντασή μας οφείλεται σε θυμό ή ματαίωση.

Στην κατάθλιψη τείνουμε να σκεπτόμαστε συνεχώς τις αρνητικές μας εμπειρίες, με αποτέλεσμα σε ορισμένες περιπτώσεις η οπτική μας να μην είναι ρεαλιστική. Αν διαπιστώσετε ότι στο μυαλό σας περιστρέφονται αποκλειστικά αρνητικές σκέψεις, προσπαθήστε να βρείτε κάτι για να αποσπάσετε την προσοχή σας. Πιθανότατα έχετε κάνει τις ίδιες σκέψεις πολλές φορές, αλλά δεν σας οδηγούν πουθενά. Το μόνο που καταφέρνουν είναι να σας κάνουν να νιώθετε χειρότερα.

Οι σκέψεις μας επηρεάζουν τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου μας. Για παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι μια ομάδα μη καταθλιπτικών ατόμων αποφασίζει να πραγματοποιήσει το ακόλουθο πείραμα: στις 8 η ώρα κάθε βράδυ τα άτομα αυτά πρέπει να φέρνουν στο μυαλό τους σκέψεις και φαντασιώσεις ερωτικού περιεχομένου. Ποια πιστεύετε ότι θα είναι τα συναισθήματά τους και ποια η αντίδραση του σώματός τους;            Αυτό που θα διαπιστώσουν είναι ότι, αν επιμείνουν σε αυτές τις φαντασιώσεις, το σώμα τους θα αρχίσει να διεγείρεται σεξουαλικά ως αποτέλεσμα ειδικών ορμονών που θα απελευθερωθούν στον εγκέφαλό τους για να τους προετοιμάσουν για την σεξουαλική πράξη.

Πιθανότατα θα γνωρίζετε από προσωπική εμπειρία ότι μπορούμε να προκαλέσουμε σωματικές αλλαγές ( διέγερση) αν επιμείνουμε σε κάποιες φαντασιώσεις. Αλλά αυτό που ίσως δεν ξέρετε είναι ότι και οι καταθλιπτικές σκέψεις προκαλούν σωματικές αλλαγές και την απελευθέρωση ουσιών στον εγκέφαλο. Επομένως, όπως κανείς θα προσπαθούσε να ελέγξει τις ερωτικές του σκέψεις κάνοντας ένα κρύο ντους, ή αποσπώντας την προσοχή του με κάποιο άλλο τρόπο, ώστε να μη διεγερθεί πάρα πολύ χωρίς να το επιθυμεί, το ίδιο θα μπορούσε να γίνει και για τις καταθλιπτικές σκέψεις. Προσπαθήστε να βρείτε τρόπους να αποσπάσετε την προσοχή σας ώστε να αποφύγετε την ενδυνάμωση των καταθλιπτικών συναισθημάτων από την υπερβολική ενασχόληση με τις αρνητικές όψεις της ζωής σας.

 

 

 

Από το βιβλίο του P. Gilbert “Ξεπερνώντας την κατάθλιψη”.

Ευτυχία

Ένα απο τα μεγαλύτερα παράδοξα με τα οποία δίνουμε ολόκληρες μάχες είναι οι σκοτεινές ή σκιώδεις μας πλευρές. Συνήθως προσπαθούμε να απαλλαγούμε απ' αυτές, όμως το να πιστεύουμε ότι μπορούμε να εξοστρακίσουμε τις "σκοτεινές μας πλευρές" είναι και ουτοπικό και μη αυθεντικο. Αυτό που έχουμε ανάγκη να βρούμε είναι η ισορροπία μεταξύ των αντίθετων δυνάμεών μας. Η πράξη της ισορροπίας ειναι δύσκολη, είναι όμως μέρος της ζωής. Εάν μπορούμε  να το δούμε αυτό ως μία εμπειρία τόσο φυσική όσο και το ότι η νύχτα διαδέχεται την ημέρα, τότε θα νιώσουμε μεγαλύτερη ικανοποίηση απ' οτι αν προσποιούμασταν ότι η νύχτα δε θα έρθει ποτέ. Η ζωή έχει τις καταιγίδες της. Και οι καταιγίδες περνάνε πάντα. Ακριβώς όπως δεν υπήρξε ποτέ μια μέρα χωρίς νύχτα ή μια καταιγίδα που κράτησε για πάντα, έτσι κι εμείς δε μένουμε ποτέ μόνο στη μία πλευρά του εκκρεμούς της ζωής. Βιώνουμε το καλό και το κακό, την ημέρα και τη νύχτα, το γιν και το γιανγκ. Και, πολλές φορές, διδάσκουμε ακριβώς αυτό που έχουμε ανάγκη να μάθουμε.

Ζούμε μέσα σ' αυτά τα παράδοξα, μέσα σε άπειρα πράγματα που μας πάνε απ' τη μία και πότε απ' την άλλη. Μολονότι αληθεύει ότι η ευτυχία μας δεν εξαρτάται απο τις εξωτερικές συνθήκες, αντισταθμίζουμε πάντα αυτήν την αλήθεια με την πραγματικότητα του κόσμου. Όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας μάς επηρεάζουν. Θα ήμασταν εξωπραγματικοί, εάν λέγαμε σε κάποιον που βιώνει μια τραγωδία, "αυτό δεν πρέπει να σε επηρεάζει". Οι απώλειες είναι υπαρκτές. Ταυτόχρονα, και μέσα απο τις χειρότερές μας φάσεις, ανακαλύπτουμε τον καλύτερο εαυτό μας. Πάντα ξεπερνάμε τις τραγωδίες και πάντα συνεχίζουμε το ταξίδι αναζήτησης της ευτυχίας. Ο ήλιος πάντα ανοίγει ένα ρήγμα στο σκοτάδι. Και καταμεσής του θανάτου, μερικές φορές ανακαλύπτουμε τη ζωή.

Στην πορεία μας προς την ευτυχία υπάρχουν πράγματα που πρέπει να μάθουμε και πράγματα που πρέπει να ξεμάθουμε. Πρέπει να εκπαιδεύσουμε το μυαλό μας να σκέφτεται με τρόπους που είναι 180 μοίρες αντίθετοι με τους τρόπους που μας έμαθε ο κόσμος. Πρέπει να ξεμάθουμε τους αρνητικούς τρόπους σκέψης. Πρέπει να εξασκηθούμε σ' αυτήν την "απομάθηση". Όταν λέω εξάσκηση, δεν εννοώ να εξασκείτε τον εαυτό σας στην ευτυχία που νιώθουμε οταν περπατάμε στη φύση μια όμορφη και ηλιόλουστη ημέρα. Μιλάω για το συνεχές βίωμα της ευτυχίας και ειδικά τις στιγμές εκείνες που οι συνθήκες και οι περιστάσεις δε συνωμοτούν για την απόλυτη ευτυχία σας. Την επόμενη φορά που κάποιος θα σας ταράξει, κάντε μια άσκηση ευτυχίας. Μείνετε μαζί του για μια στιγμή, ακούστε αυτό που σας λέει και δείτε εάν υπάρχει σ' αυτό κάποια αξιόλογη πληροφορία. Προσπαθήστε όμως να μην αφήσετε αυτά που λέει να επηρεάσουν την ψυχονοητική σας κατάσταση.

Κοιτάξτε τα δικά σας μοντέλα. Ρωτήστε τον εαυτό σας ποιές απο τις συμπεριφορές σας σάς κάνουν  ευτυχισμένους και ποιές σας παραδίδουν στην απόγνωση. Κάντε αλλαγές, εξωτερικά και εσωτερικά. Η ζήλια σας κάνει ευτυχισμένους;

Το να φωνάζετε σε κάποιον ή να τον ψέλνετε συνέχεια σας κάνει να νιώθετε καλά μετά; Όταν ευγνωμονείτε κάποιον, πώς νιώθετε; Όταν κάνετε μια ευγενική χειρονομία σε κάποιον, νιώθετε ευτυχισμένοι;

Όταν πέφτετε σε κίνηση στους δρόμους, αντί να αρχίσετε το βρισίδι, κοιτάξτε γύρω σας και δείτε ότι όλοι στο ίδιο καζάνι βράζουν. Σκεφτείτε πώς νιώθουν οι άλλοι. Εξασκηθείτε στο να είστε ευγενικοί με τους άλλους. Και όσοι θέλετε να πάρετε ανώτερα μαθήματα, προσπαθήστε να είστε ανώνυμα καλοί. Κάντε κάτι για κάποιον με στοργή και συμπόνια, χωρίς να το πείτε πουθενά.

Απο το βιβλίο της E.Kubler - Ross "Μαθήματα ζωής"

Έλεγχος

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που θεωρούμε ότι τα χρήματα μας δίνουν δύναμη, έτσι νιώθουμε και ότι ο έλεγχος των ανθρώπων και των καταστάσεων μας κάνει πιο ισχυρούς.

 Όσο μεγαλύτερο έλεγχο ασκούμε, τόσο καλύτερα. Πρέπει να ελέγχουμε τα πάντα, ειδάλλως θα επικρατήσει το χάος. Φυσικά, πρέπει να έχουμε κάποιο έλεγχο στα πράγματα για να μπορούμε να ανταποκριθούμε στις δραστηριότητες της καθημερινότητας. Τα προβλήματα αρχίζουν να εμφανίζονται όταν ο έλεγχος που ασκούμε είναι πάνω απο κάποια λογικά όρια. Τότε γινόμαστε δυστυχισμένοι και όχι ισχυροί. Όσο περισσότερο έλεγχο αρπάζουμε στα χέρια μας, τόσο λιγότερη ποιότητα ζωής έχουμε, καθώς αναλίσκουμε όλη μας την ενέργεια, προσπαθώντας να ελέγξουμε τα ανεξέλεγκτα.

Είναι αλήθεια ότι οι άνθρωποι που έχουν περισσότερα χρήματα ή πολύ ισχυρές κοινωνικές θέσεις μπορούν να ελέγξουν το εξωτερικό τους περιβάλλον πολύ περισσότερο απο εκείνους που δεν έχουν, αυτό όμως δεν έχει καμία σχέση με την αληθινή ισχύ. Αυτό είναι απλά μια προσωρινή επιρροή απέναντι στους άλλους. Ό,τι φοβόμαστε μη χαθεί - σώμα, δουλειά, χρήματα και ομορφιά - είναι σύμβολο εξωτερικής ισχύος.

Όταν προσπαθούμε να ελέγξουμε ανθρώπους και καταστάσεις, τότε κλέβουμε απο εκείνους και απο τους εαυτούς μας τους φυσικούς θριάμβους και τις αποτυχίες που είναι κομμάτι της ζωής. Θέλουμε απο τους άλλους να λειτουργούν σύμφωνα με τους δικούς μας κανόνες για το δικό τους καλό. Όμως οι "δικοί μας κανόνες" δεν είναι πάντοτε οι καλύτεροι. Γιατί θα πρέπει οι άλλοι να λειτουργούν όπως θέλουμε εμείς; Γιατί να μη βάζουν τη σφραγίδα της μοναδικότητάς τους σε οτιδήποτε κάνουν;

 Στις σχέσεις και στη ζωή αποκτάμε μεγαλύτερη δύναμη όταν  δεν κυριαρχούμε στα πράγματα, όταν συνειδητοποιούμε ότι δεν μπορούμε να κυριαρχούμε σε ανθρώπους, πράγματα ή γεγονότα - ότι όλα αυτά είναι μία ψευδαίσθηση. Η ζωή δεν εγκαταλείπεται στο χάος όταν εμείς χαλαρώνουμε τον έλεγχο των πραγμάτων. Αντίθετα, τότε εγκαθίσταται η φυσική τάξη των πραγμάτων.

Απο το βιβλίο της E.Kubler Ross "Μαθήματα ζωής" 

Σε περίοδο "κρίσης"

Το πεπρωμένο και η εξέλιξή μας παίρνουν μορφή τη στιγμή που βιώνουμε τον πόνο, τη στιγμή των δύσκολων περιστάσεων.

Θα λέγαμε ότι όταν η ζωή κυλά ομαλά, δίχως απρόβλεπτα, προβλήματα και αντιξοότητες είναι σα να μην ζούμε. Όταν ζούμε ένα δραματικό γεγονός, ένα δυσάρεστο συμβάν, είναι σα να μας χτυπάει ο κεραυνός που φωτίζει ξαφνικά άγνωστες πλευρές του εσωτερικού μας κόσμου, δρόμους που μάταια αναζητούσαμε για καιρό.

Ο μεγεθυντικός φακός μέσα απο τον οποίο παρατηρούμε τον κόσμο όταν ζούμε ένα προσωπικό δράμα, διαφέρει κατά πολύ απο αυτόν που έχουν στη διάθεσή τους οι συνάνθρωποι της επίπεδης και ατάραχης ζωής. Συνεπώς, αντιλαμβανόμαστε ότι ο βαθύς ψυχικός πόνος για τον οποίο συζητούμε, ενεργοποιεί μια διαφορετική, συμπληρωματική μας διάσταση και μας οδηγεί στη λεγόμενη "κρίση".

"Είμαι σε κρίση" σημαίνει ότι βιώνω κάποιες ιδιαίτερες δυσκολίες που προκαλούν στεναχώρια και πόνο. Εντούτοις, μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι οι "ώρες της κρίσης", παρά τα φαινόμενα, είναι απο τις ευτυχέστερες και τις σημαντικότερες της ζωής μας. Οι αιτίες για τις οποίες η κρίση παρουσιάζεται ως κάτι το τόσο θετικό δεν πρέπει να αναζητηθούν στην τυχαία στιγμή που αυτή πυροδοτεί, αλλά στις μεταμορφώσεις που θα επιφέρει με το πέρασμα του χρόνου.

Η περίοδος της κρίσης μας βάζει να δούμε και να ακούσουμε πράγματα που θα περνούσαν απαρατήρητα. Ο άνθρωπος που δεν έχει βρεθεί ποτέ του σε κρίση είναι τυφλός και κουφός μπροστά στις μεγάλες πανανθρώπινες αλήθειες.

Όταν αντιμετωπίζουμε μια κρίση, είναι σα να βρισκόμαστε μέσα στο λαβύρινθο, κάτι που πρέπει να μας χαροποιεί. Ο ψυχαναλυτής συχνά έχει απέναντί του άτομα που προσπαθούν να περιγράψουν κάποιο πρόβλημα με συγκεχυμένα λόγια. Όλα δείχνουν ότι κυλάνε ομαλά ως τη στιγμή που ο ψυχαναλυτής ξεστομίσει τη μαγική για τον ασθενή λέξη που τον κάνει να αναλυθεί σε κλάματα. Αγγίζοντας το κομβικό σημείο του προβλήματος, ο ψυχαναλυτής προκαλεί κρίση στον ασθενή, τον σπρώχνει στον λαβύρινθο. Απο τη στιγμή που μπαίνει στον λαβύρινθο, παύει να λέει ψέματα, να προσποιείται και να αγνοεί το ουσιαστικό πρόβλημα. Φτάνει η ώρα που πρέπει να βρει τη δίοδο εξόδου. Το εγχείρημα είναι σκληρό και μόνο ο δεσμός αποτελεί βοηθητικό στοιχείο.

Επίσης, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι συνήθως υποφέρουμε με αφορμή ένα δεσμό. Απ' αυτόν προκαλείται ο έντονος ψυχικός πόνος, απ' αυτόν εκπορεύεται και η μεγάλη βοήθεια. Απο τις πρώτες συγκρούσεις και τη έλλειψη κατανόησης με τους γονείς ως τον ανταγωνισμό άλλων σχέσεων, ο κάθε δεσμός εκδηλώνει όλη την εκρηκτική του δύναμη, αναζωογονητική ή ολέθρια. Οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε το δισυπόστατο μιας σχέσης που μας κάνει να ξαναγεννιόμαστε και να πεθαίνουμε. Όταν το καταλάβουμε αυτό, ίσως μπορέσουμε να δώσουμε μια λογική εξήγηση στα γεγονότα, δίχως να προβληματιζόμαστε "αν μας μισούν", "αν μας είδε κακό μάτι", ή "αν γεννηθήκαμε κακότυχοι".

Ένα απο τα κολοσσιαία εγχειρήματα του ανθρώπου είναι να κατορθώσει να δει την ουσία των πραγμάτων, να αποδώσει στα γεγονότα τη σωστή τους διάσταση και το ορθό νόημα. Είναι ένα μακρύ και επίπονο έργο ζωής που, όταν ολοκληρωθεί, τα μάτια μας θα ανοίξουν και θα καταλάβουμε.

 

 

 

 

 

Απο το βιβλίο του A.Carotenuto "Η ψυχή της γυναίκας"


Φόβος

Πρέπει να πω κάτι για τον φόβο. Είναι ο μόνος πραγματικός αντίπαλος της ζωής. Μόνον ο φόβος μπορεί να κατανικήσει τη ζωή. Είναι ένας πανέξυπνος, ύπουλος εχθρός, το ξέρω πάρα πολύ καλά πια. Δεν έχει αξιοπρέπεια, δε σέβεται ιερά και όσια, δεν έχει έλεος. Χτυπάει στο πιο αδύνατο σημείο σου, που το ανακαλύπτει με τρομερή ευκολία. Ο φόβος ξεκινά πάντα, μα πάντα απ' το μυαλό σου. Τη μια στιγμή νιώθεις ηρεμία, αυτοέλεγχο, ευτυχία. Και τότε ο φόβος, μετουσιωμένος σε διανοητικές αμφισβητήσεις, τρυπώνει ύπουλα μέσα σου. Η αμφιβολία συναντά τη δυσπιστία, και η δυσπιστία πασχίζει να τη διώξει. Όμως η δυσπιστία δεν είναι καλά οπλισμένος στρατιώτης. Η αμφιβολία υπερνικά χωρίς κόπο τη δυσπιστία. Αγωνιάς. Μπαίνει στη μέση η λογική. Καλμάρεις. Η λογική είναι εφοδιασμένη με πιο σύγχρονα τεχνολογικά όπλα. Όμως, προς μεγάλη σου έκπληξη, παρά τις ανώτερες μεθόδους της και τις πολλαπλές αναμφισβήτητες νίκες της, η λογική πέφτει κάτω ηττημένη. Νιώθεις αποδυναμωμένος, τρέμεις. Η αγωνία γίνεται ο εφιάλτης σου.

Ύστερα ο φόβος πλημμυρίζει το σώμα σου, που αντιλαμβάνεται πια ότι κάτι τρομερό συμβαίνει. Ήδη οι πνεύμονές σου δε λειτουργούν σωστά, πνίγεσαι, τα σωθικά σου αναδεύονται μέσα σου σα φίδια. Τώρα πετιέται έξω η γλώσσα σου, σαν να' σαι ψόφιο οπόσουμ, ενώ το σαγόνι σου τρέμει ανεξέλεγκτα. Κουφαίνεσαι ξαφνικά. Οι μύες σου τρεμουλιάζουν λες κι έπαθες ελονοσία, και τα γόνατά σου δε σε κρατούν, σαν να χορεύουν απο μόνα τους. Η καρδιά σου παλεύει και σφίγγεται, ενώ οι σφιγκτήρες σου χαλαρώνουν ανεξέλεγκτα. Τα ίδια παθαίνει όλο σου το σώμα. Κάθε τμήμα σου, το καθένα με τον δικό του τρόπο, καταρρέει. Τα μάτια σου πάντα προσέχουν και παρατηρούν το φόβο σου.

Παίρνεις βιαστικές αποφάσεις. Απορρίπτεις τους στερνούς σου συμμάχους: την ελπίδα και την εμπιστοσύνη. Ορίστε, νίκησες τον εαυτό σου. Ο φόβος, που είναι απλώς μια εντύπωση, θριαμβεύει.

Δεν υπάρχουν λόγια να περιγράψεις την κατάσταση. Γιατί ο φόβος, ο πραγματικός φόβος, αυτός ο φόβος που ταρακουνάει το είναι σου, που σε κάνει να νιώθεις ότι βλέπεις το φέρετρό σου, ξέρει να κουρνιάζει στη μνήμη σου σαν γάγγραινα: σαπίζει τα πάντα, ακόμα και τις λέξεις για να τον περιγράψεις. Γι' αυτό κάνεις αγώνα για να τον εκφράσεις με λόγια. Πρέπει να παλέψεις σκληρά για να τον φωτίσεις με λέξεις. Αν δεν το κάνεις, αν ο φόβος καταντήσει ένα άλαλο σκοτάδι που αποφεύγεις και ίσως καταφέρνεις στιγμιαία να ξεχάσεις, σημαίνει ότι έγινες έρμαιο σε χειρότερες επιθέσεις φόβου, επειδή ποτέ δεν αποτόλμησες ν' αντιπαλέψεις τον εχθρό, γι αυτό και σε νίκησε.

 

 

 

 

 

 

Απο το βιβλίο του Γ. ΜΑΡΤΕΛ "Η Ζωή του Πι"

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Ι. Η εγωκεντρική σκέψη

Συχνά δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε ότι οι άλλοι έχουν διαφορετική άποψη από τη δική μας. Και οι άλλοι πρέπει να βλέπουν τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο που τα βλέπουμε κι εμείς, για παράδειγμα: «πιστεύω ότι είμαι αποτυχημένος, άρα το ίδιο πρέπει να πιστεύουν και αυτοί».

Η εγωκεντρική σκέψη εμφανίζεται και με μια άλλη μορφή: αυτό συμβαίνει όταν επιμένουμε ότι οι άλλοι πρέπει να υπακούουν στους ίδιους κανόνες ζωής και να έχουν τις ίδιες αξίες με εμάς. Η Σοφία θεωρούσε τα γενέθλια κάτι πολύ σημαντικό και τα θυμόταν πάντοτε. Αλλά ο σύζυγός της, ο Βαγγέλης, δεν είχε την ίδια άποψη. Του άρεσε να της κάνει εκπλήξεις με μικρά δωράκια σε ανύποπτο χρόνο. Μια χρονιά ξέχασε να της πάρει δώρο για τα γενέθλιά της. Η Σοφία σκέφτηκε: «ξέρει πόση σημασία δίνω στα γενέθλια. Εγώ ποτέ δεν θα ξεχνούσα τα δικά του. Πώς μπόρεσε αυτός να ξεχάσει τα δικά μου; Αν με αγαπούσε, δεν θα τα ξεχνούσε». Αλλά στην πραγματικότητα ο Βαγγέλης δεν ήξερε πόσο σημαντικά θεωρούσε τα γενέθλια η Σοφία, γιατί δεν του το είχε πει ποτέ. Έπρεπε απλώς να σκέπτεται με τον ίδιο τρόπο που σκεπτόταν εκείνη.

Στη θεραπεία ζευγαριών, στην οποία συμμετείχαν ο Βαγγέλης εξεπλάγη από το πόσο στεναχωρήθηκε η Σοφία και ανέφερε ότι της είχε κάνει πολλές μικρές εκπλήξεις που αποδείκνυαν ότι τη σκέπτεται. Επίσης, της είπε – και αυτός για πρώτη φορά – ότι σπάνια του έκανε δώρα όταν δεν είχε τα γενέθλιά του και σύμφωνα με το δικό του τρόπο σκέψης αυτό σήμαινε ότι της περνούσε από το μυαλό να του χαρίσει κάτι ή να του κάνει κάποια έκπληξη μόνο μία φορά το χρόνο!

Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τις ίδιες απόψεις, ούτε είναι χρήσιμο να πιστεύουμε ότι οι άλλοι σκέπτονται ακριβώς όπως εμείς, απλούστατα γιατί συχνά έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης.  Ο καθένας από μας έχει διαφορετική προσωπικότητα και βιώματα, απότε οι απόψεις και οι αξίες μας διαφέρουν. Αυτές οι διαφορές μπορεί να γίνουν πηγή είτε θετικών εμπειριών είτε συγκρούσεων. Ακριβώς επειδή ο κάθε άνθρωπος είναι τόσο διαφορετικός από όλους τους άλλους, υπάρχει τόσο πλούσια πολυμορφία στο ανθρώπινο είδος. Δυστυχώς, ορισμένες φορές υποτιμούμε τους άλλους όταν δεν σκέπτονται ή δεν συμπεριφέρονται όπως εμείς. Στη βιβλιογραφία θα βρείτε πολλά βιβλία που αναφέρουν ότι οι άντρες και οι γυναίκες σκέπτονται διαφορετικά για τις σχέσεις τους και θέλουν διαφορετικά πράγματα από αυτές. Αυτό δεν είναι εξ ορισμού προβληματικό αν είμαστε ειλικρινείς για τις ανάγκες μας και τις διαπραγματευόμαστε ανοικτά με το σύντροφό μας. Θεωρείται πρόβλημα όταν δεν είμαστε σίγουροι για το τι θέλουμε ή όταν προσπαθούμε να επιβάλουμε τον τρόπο σκέψης μας στους άλλους.

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Θ. Η υπεργενίκευση

 Αν πάει κάτι στραβά, πιστεύουμε πως ότι τα πάντα θα πάνε στραβά. Το αίσθημα της αποτυχίας μπορεί να πάρει τόσο γιγάντιες διαστάσεις, ώστε να θεωρήσουμε ότι όλα όσα έχουμε κάνει ήταν αποτυχημένα ή ψεύτικα. Όταν προβαίνουμε σε τέτοιες υπεργενικεύσεις, εκλαμβάνουμε μια μεμονωμένη αποτυχία ως την αρχή μιας ατέλειωτης αλυσίδας αποτυχιών. Δεν μπορεί να γίνει τίποτε. Τα πράγματα θα είναι πάντοτε έτσι.

·         Ένας φοιτητής πήρε χαμηλό βαθμό και σκέφθηκε: «Δεν θα τα καταφέρω ποτέ. Ποτέ δεν κάνω μια καλή εργασία».

·         Μία φίλη της Αγγελικής είπε ότι θα ερχόταν στο πάρτι της, αλλά μετά το ξέχασε. Η Αγγελική σκέφθηκε: « Έτσι μου φέρονται πάντα. Κανείς δεν ενδιαφέρεται για μένα».

·         Ο Θανάσης χώρισε με την φιλενάδα του και σκέφθηκε: «Ποτέ  ξανά δεν θα είναι τόσο ευτυχισμένος. Θα είμαι πάντα δυστυχισμένος χωρίς αυτήν».

Ας δούμε τώρα πώς θα μπορούσαμε να αμφισβητήσουμε τις παραπάνω σκέψεις:

Αρνητική σκέψη                      Αμφισβήτηση και τρόποι αντιμετώπισης

Τα πράγματα δεν θα               Το ποτέ και το  πάντοτε είναι μεγάλες κουβέντες.

μου πάνε ποτέ καλά.              Είναι αλήθεια ότι είμαι αναστατωμένος, αλλά

                                                   συνηθίζω να κάνω τέτοιες γενικεύσεις όταν νιώθω έτσι.

                                                   Είχα και παλιότερα τέτοιες σκέψεις, αλλά  τελικά τα     

                                                   κατάφερα τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό.

                                                   Ας επικεντρωθώ σ’ αυτά που μπορώ να καταφέρω και

                                                σ’ αυτά που μπορούν να πάνε καλά, αντί να τα βλέπω

                                                όλα μαύρα.

 

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert  «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Η διπολική σκέψη (β)

 

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο η διπολική σκέψη είναι τόσο συχνή έχει να κάνει με τη ματαίωση και την απογοήτευση. Ας δούμε το παράδειγμα της Άννας, για την οποία μιλήσαμε ξανά. Κατά τη διάρκεια του δείπνου που παρέθεσε, η Άννα είχε επικεντρώσει τόσο πολύ την προσοχή της στο να περάσουν καλά οι καλεσμένοι της, που ξέχασε το φαγητό και το παρα έψησε. Σκέφτηκε : «χάλασε η βραδιά. Δεν μπορώ να μαγειρέψω ούτε ένα απλό φαγητό. Τώρα ξέρουν όλοι πόσο ανίκανη είμαι». Η απογοήτευση και το αίσθημα της απειλής (οι άλλοι θα τη θεωρούν ανάξια) την οδήγησαν στη διπολική σκέψη: «χάλασε η βραδιά». Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο. Έχετε πετάξει ποτέ τα εργαλεία σας κάτω επειδή δεν μπορούσατε να επιδιορθώσετε κάτι;

Αλλά τι στοιχεία υπάρχουν ότι χάλασε όλη η βραδιά; Έκανα στην Άννα μερικές ερωτήσεις σχετικά μ’ αυτό (οι απαντήσεις της δίνονται στις παρενθέσεις):

·        Μιλούσαν οι καλεσμένοι μεταξύ τους; (Ναι)

·        Έκαναν σχόλια και γελούσαν; (Ναι)

·        Η ατμόσφαιρα ήταν χαλαρή ή σφιγμένη; (Χαλαρή)

·        Έκαναν εμετό αφού έφαγαν το φαγητό σου; (Όχι)

·        Είπαν ότι πέρασαν καλά; (Ναι)

Όταν η Άννα σκέφθηκε τα πράγματα πιο ήρεμα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το φαγητό όντως δεν ήταν καλό, αλλά το μόνο που συνέβη ήταν ότι θίχτηκε κάπως η υπόληψή της ως μαγείρισσας. Ίσως, αν δεν είχε κατάθλιψη και άγχος, να είχε δει την αστεία πλευρά του θέματος και να είχε διασκεδάσει με το γεγονός. Και, όπως είπε, για να είναι ειλικρινής με τον εαυτό της, οι καλεσμένοι δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν ότι το κρέας είχε παραψηθεί, γιατί ήταν μια εξωτική συνταγή και μόνο η ίδια γνώριζε πώς θα έπρεπε να είναι.

Συνεπώς, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε την κατάθλιψη, είναι πολύ σημαντικό να αποφύγουμε τις ακραίες εκτιμήσεις για το αν είμαστε καλοί ή κακοί, επιτυχημένοι ή αποτυχημένοι κ.ο.κ. Η κατάθλιψη μπορεί να μειώσει την ανοχή μας στη ματαίωση και να μας οδηγήσει στην διπολική σκέψη. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να γνωρίζουμε και να προσπαθούμε να αποφεύγουμε.

 

 

 

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Η.  Η διπολική σκέψη (α)

Η διπολική σκέψη (σκέψη του τύπου μαύρο ή άσπρο, όλα ή τίποτα) είναι χαρακτηριστική των ακραίων μορφών σκέψης που κάνουμε όταν απειλούμαστε. Κάποτε υπήρχε μεγάλη ανάγκη να παίρνουμε γρήγορες αποφάσεις. Όταν ακόμη ζούσαμε στην άγρια φύση, ένα λάθος μπορεί να μας στοίχιζε πολύ ακριβά. Τα ζώα συχνά πρέπει να αποφασίσουν γρήγορα(π.χ όταν ακούν ένα θόρυβο να έρχεται από ένα θάμνο). Είναι ευκολότερο να καταλήξουμε σε μια απόφαση όταν οι εναλλακτικές λύσεις είναι ξεκάθαρες: μαύρο ή άσπρο. Η διπολική σκέψη μας προσφέρει αυτή τη βεβαιότητα και μας επιτρέπει να πάρουμε γρήγορες αποφάσεις.

Το πρόβλημα είναι ωστόσο ότι η διπολική σκέψη μπορεί να είναι εντελώς παραπλανητική. Και αυτό διότι δεν αφιερώνουμε χρόνο ή προσπάθεια προκειμένου να εξετάσουμε διεξοδικά τα δεδομένα και τις εναλλακτικές λύσεις. Ας δούμε ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα:

·        Οι προσπάθειές μου είναι είτε εντελώς επιτυχημένες είτε εντελώς αποτυχημένες.

·        Εγώ (ή οι άλλοι) είμαι είτε απόλυτα καλός είτε απόλυτα κακός.

·        Υπάρχει ή σωστό ή λάθος και δεν υπάρχει τίποτε ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο.

·        Αν δεν είμαι τέλειος, είμαι αποτυχημένος.

·        Είτε είσαι αληθινός άντρας, είτε είσαι αδερφή.

·        Αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι εναντίον μας.

·        Αν τα πράγματα δεν πάνε ακριβώς όπως τα σχεδιάζω ή όπως ελπίζω ότι θα πάνε, τότε θα εξελιχθούν σε παταγώδη αποτυχία.

·        Αν δεν μου δείχνεις συνεχώς ότι με αγαπάς, δεν με αγαπάς καθόλου.

Η διπολική σκέψη εμφανίζεται συχνά για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι νιώθουμε να απειλούμαστε από την αβεβαιότητα. Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται ιδιαίτερα απειλημένοι και θέλουν να είναι βέβαιοι για το πώς ακριβώς πρέπει να φερθούν και τι είναι σωστό. Προσπαθούν λοιπόν να δημιουργήσουν τη βεβαιότητα που έχουν ανάγκη χρησιμοποιώντας τη διπολική σκέψη. Συχνά νομίζουμε ότι οι άνθρωποι που ξέρουν τι θέλουν και έχουν σαφή άποψη στα βασικά ζητήματα είναι δυνατοί, γι αυτό τους θαυμάζουμε και προσπαθούμε να τους μοιάσουμε. Προσοχή όμως. Και ο Χίτλερ ήξερε τι ήθελε και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρώπου με  διπολική σκέψη. Ορισμένοι φαινομενικά πολύ δυνατοί άνθρωποι μπορεί στην πραγματικότητα να είναι απλώς πολύ άκαμπτοι. Μάλιστα, έχω διαπιστώσει ότι ορισμένοι καταθλιπτικοί θαυμάζουν αυτούς που θεωρούν δυνατούς. Όταν το συζητούμε στη θεραπεία, όμως, ανακαλύπτουν ότι οι άνθρωποι που θαυμάζουν και στους οποίους προσπαθούν να μοιάσουν δεν είναι ούτε δυνατοί ούτε συμπονετικοί. Αντίθετα, είναι ρηχοί και άκαμπτοι, σκέπτονται διπολικά και έχουν άποψη για τα πάντα.
Δεν θα σας βλάψει καθόλου να μείνετε για λίγο αμέτοχοι και να δείτε τα πράγματα με τις αποχρώσεις του γκρίζου. Παρότι κάποια στιγμή θα κληθείτε να πάρετε θέση, θα έχετε τουλάχιστον δώσει στον εαυτό σας το χρόνο να σταθμίσει τα δεδομένα και να επιστρατεύσει τη λογική.

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Ζ. Η παραγνώριση των θετικών στοιχείων που μας αποδίδουν οι άλλοι

 

Συχνά παραγνωρίζουμε τα θετικά στοιχεία που μας αποδίδουν οι άλλοι άνθρωποι. Ο Groucho Marx συνήθιζε να λέει: «Δεν θέλω να ανήκω σε καμία λέσχη που θα με δεχόταν ως μέλος της». Στην περίπτωση αυτή ακόμη και η αποδοχή εκλαμβάνεται ως κάτι αρνητικό. Ας δούμε μερικά παραδείγματα.

Όταν ο προϊστάμενος του Στέφανου του έκανε μια φιλοφρόνηση, αυτός σκέφτηκε: «μου το λέει μόνο και μόνο για να δουλεύω ακόμη πιο σκληρά. Δεν είναι ευχαριστημένος μαζί μου». Όταν οι συνάδελφοι της Τζένης τη ρώτησαν πώς είναι η υγεία της όταν επέστρεψε στη δουλειά μετά από αναρρωτική άδεια, εκείνη σκέφτηκε: «Απλώς κάνουν αυτό που επιβάλλουν οι κανόνες καλής συμπεριφοράς. Δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για μένα, αλλά ρωτώντας με νιώθουν εκείνοι καλύτερα». Όταν ο Πέτρος έκανε ένα κομπλιμέντο στην Ειρήνη, εκείνη σκέφτηκε: «το λέει μόνο και μόνο για να με κάνει να νιώσω καλύτερα. Ίσως να θέλει να ενδώσω στον έρωτά του». Ο Παύλος έστειλε μια αναφορά στην δουλειά του, παρότι ήξερε ότι είχε κάποια αδύνατα σημεία. Όταν δέχτηκε θετικά σχόλια σκέφθηκε: «τους ξεγέλασα πάλι. Προφανώς δεν τη διάβασαν και πολύ προσεκτικά. Κανείς δεν δίνει και πολύ μεγάλη σημασία στη δουλειά μου».

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, και προκειμένου ο Παύλος να σταματήσει να ερμηνεύει την κατάσταση τόσο αρνητικά, ενθαρρύνθηκε να ρωτήσει τον προϊστάμενό του για την αναφορά και ιδίως για τα αδύνατα σημεία της. Δεν πήρε την απάντηση που περίμενε. Ο προϊστάμενός του του είπε: «γνωρίζω ότι κάποια σημεία ήταν ασαφή στην αναφορά σου , αλλά επρόκειτο για τομείς όπου δεν μπορούσε να γίνει τίποτε καλύτερο. Εν πάση περιπτώσει, ορισμένα άλλα σημεία της αναφοράς σου μας έδωσαν μερικές νέες ιδέες». Με αυτό τον τρόπο ο Παύλος συγκέντρωσε μερικά δεδομένα σχετικά με την εντύπωση που έκανε η αναφορά του, αντί να εξακολουθήσει να βασίζεται στα συναισθήματά του.

Από εξελικτική σκοπιά, το σύστημα του εγκεφάλου το οποίο βρίσκεται σε επιφυλακή αναζητώντας ενδείξεις εξαπάτησης μπορεί να υπερδιεγερθεί. Αυτό μας κάνει να βρισκόμαστε σε διαρκή επαγρύπνηση έτσι ώστε να μη μας εξαπατήσουν. Επιπλέον, ο φόβος της εξαπάτησης έχει διπλή όψη. Από τη μία πλευρά, νομίζουμε ότι οι άλλοι εξαπατούν εμάς όταν εκφράζονται θετικά. Από την άλλη, θεωρούμε ότι αν όντως εννοούν τον έπαινο τότε τους έχουμε εξαπατήσει εμείς. Όταν έχουμε κατάθλιψη, είμαστε πολύ ευαίσθητοι στο ενδεχόμενο εξαπάτησής μας επειδή αυτή είναι μια μορφή απειλής. Ας δούμε πώς μπορούμε να αμφισβητήσουμε αυτές τις ιδέες:

Ακόμη και αν οι άλλοι δεν είναι τελείως ειλικρινείς, είναι τόσο κακό αυτό; Σε τι με βλάπτει; Δεν υπάρχει λόγος να επιμένω οι άλλοι να είναι πάντοτε απόλυτα ειλικρινείς. Ο κόσμος δεν αλλάζει και ορισμένοι άνθρωποι δεν λένε πάντοτε όλη την αλήθεια. Μπορώ να ζήσω με αυτό.

Αν λοιπόν διαπιστώσετε ότι παραγνωρίζετε τους επαίνους και τις επιβραβεύσεις που δέχεστε από τους άλλους, προσπαθήστε να αναζητήσετε το λόγο. Σας εξαπατούν εκείνοι ή τους εξαπατάτε εσείς; Πιστεύετε ότι δεν αξίζετε την επιβράβευση; Μήπως παραγνωρίζετε τα θετικά στοιχεία που σας αποδίδουν; Και, αν ναι, σε τι σας ωφελεί αυτό; Σκεφθείτε τα οφέλη που θα είχατε αν ήσασταν σε θέση να αποδέχεστε τις επιβραβεύσεις αντί να τις απορρίπτετε.

 

 

 

 

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert “Ξεπερνώντας την κατάθλιψη».

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

                                       Ε.  Η Εμμονή στα αρνητικά στοιχεία

 

Στην κατάθλιψη δεν παραγνωρίζουμε απλώς τα θετικά στοιχεία, αλλά εμμένουμε στα αρνητικά. Είναι σα να φορούμε γυαλιά ηλίου. Βλέπουμε τα μειονεκτήματα και όχι τα πλεονεκτήματα. Ένας τρόπος αμφισβήτησης αυτού του είδους σκέψης είναι να πούμε: «εντάξει, είμαι πολύ καλός στο να εντοπίζω τα αρνητικά. Άραγε, θα μπορούσα να γίνω εξίσου καλός στην αναγνώριση των θετικών στοιχείων – στον εαυτό μου, στους άλλους κ.τ.λ;»

Αναζητήστε στον εαυτό σας και στους άλλους μόνο τα θετικά στοιχεία. Ή βρείτε εναλλακτικές σκέψεις για την άποψή σας ότι κάτι έχει μόνο αρνητικά χαρακτηριστικά και εξετάστε τα δεδομένα  στα οποία στηρίζεται αυτή η άποψη. Η άσκηση αυτή δεν σημαίνει ότι πρέπει να κοιτάζετε μόνο τη θετική πλευρά και να παραβλέπετε τα προβλήματα και τις δυσκολίες που πράγματι υπάρχουν. Αντίθετα, είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να επαναφέρει ιστορροπία στον τρόπο με τον οποίο σκέπτεστε και να ενεργοποιήσει το τμήμα του εγκεφάλου σας που είναι υπεύθυνο για τα θετικά συναισθήματα.

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Δ. Τα Πρέπει

Τα συναισθήματα επηρεάζουν τη ζωή μας και με έναν άλλο τρόπο. Καθώς βυθιζόμαστε στην κατάθλιψη – μερικές φορές μάλιστα και πριν συμβεί αυτό – μπορεί να πιστεύουμε ότι πρέπει να κάνουμε συγκεκριμένα πράγματα, πρέπει να ζούμε με συγκεκριμένο τρόπο ή πρέπει να αποκτήσουμε συγκεκριμένα αγαθά. Αν, για παράδειγμα λέτε: «πρέπει να αποκτήσω τεράστια περιουσία, αλλιώς δεν είμαι ποτέ ευτυχισμένος», τότε θα έχετε πρόβλημα. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Εδώ και αιώνες οι βουδιστές υποστηρίζουν ότι η πηγή όλων των κακών είναι η επιθυμία για αγαθά και η προσκόλληση στα υλικά πράγματα αυτού του κόσμου, δηλαδή οι ακαταμάχητες επιθυμίες.

Εκφράζουμε ακαταμάχητη επιθυμία για πολλά πράγματα και με πολλούς τρόπους: «πρέπει να μου δείχνουν συνεχώς αγάπη. Πρέπει να μην αποτυγχάνω ποτέ. Πρέπει να αποδείξω ότι έχω πάντα τον έλεγχο. Πρέπει, πρέπει, πρέπει…». Εννέα στις δέκα φορές δεν συνειδητοποιούμε τι κάνουμε στον εαυτό μας, αλλά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ως οδηγό την ένταση των συναισθημάτων μας. Από την άλλη πλευρά, επιβάλλουμε πρέπει και στους άλλους: «οι άλλοι πρέπει να μου φέρονται πάντα καλά. Οι άλλοι δεν πρέπει ποτέ να λένε ψέματα ή να με απογοητεύουν» κ.ο.κ. Τα πρέπει συνδέονται με βία και απογοήτευση. Για παράδειγμα, ορισμένοι βίαιοι άντρες πιστεύουν ότι οι γυναίκες πρέπει να είναι υπάκουες, να μην αντιμιλούν και να συμμορφώνονται στις σεξουαλικές διαθέσεις και επιθυμίες των συντρόφων τους. Όταν έχουμε ισχυρά πρέπει, έχουμε και την έντονη τάση να υποτασσόμαστε σ’αυτά και μερικές φορές να τα επιβάλλουμε και στους άλλους.

Χρησιμοποιήστε την ένταση των συναισθημάτων σας για να ελέγξετε αν έχετε τέτοια πρέπει και στη συνέχεια αμφισβητήστε τα. Φυσικά, όλα τα πρέπει δεν είναι ίδια. Με άλλα λόγια, δεν είναι όλα τα πρέπει εξίσου ισχυρά. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα εξής:

«πρέπει να μ’ αγαπούν για να είμαι ευτυχισμένος», «πρέπει να έχω καλή απόδοση για να με αγαπούν», «οι άλλοι πρέπει να καταλαβαίνουν πως νιώθω».

Το μυστικό είναι να μετατρέψουμε τα πρέπει σε προτιμήσεις. Για παράδειγμα: «θα προτιμούσα να με αγαπούν και να έχω μια στενή σχέση, αλλά μπορώ να είμαι ευτυχισμένος ακόμη και όταν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο» ή «θα ήθελα πάρα πολύ να καταλαβαίνουν οι άλλοι πως νιώθω, αλλά ακόμη κι αν δεν με καταλαβαίνουν δεν ήρθε και το τέλος του κόσμου».

Αν η ορθολογική προσέγγιση σας φαίνεται κάπως ψυχρή, σκεφθείτε τα λόγια του Βούδα: «αυτά που θεωρούμε απαραίτητα είναι η πηγή της δυστυχίας μας». Αποκτώντας έλεγχο σ’αυτά που θεωρούμε απαραίτητα, καταφέρνουμε να κυριαρχήσουμε στο πρωτόγονο τμήμα του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνο για τα συναισθήματα. Όποια λοιπόν και αν είναι τα προσωπικά σας πρέπει, προσπαθήστε να τα εντοπίσετε και να τα μετατρέψετε σε προτιμήσεις. Αν μειώσετε την ισχύ των πρέπει σας, θα είστε ελεύθεροι ή τουλάχιστον πιο ελεύθεροι. Και να θυμάστε ότι συχνά υπάρχει μια αντίφαση στα πρέπει μας. Για παράδειγμα, μπορεί να έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη επιτυχίας αλλά και τέτοιο φόβο αποτυχίας, ώστε να παραιτούμαστε και να μην προσπαθούμε καθόλου. Αν θέλετε να πάτε σε ένα πάρτυ και νιώθετε ότι όλοι πρέπει να σας συμπαθήσουν , πιθανότατα θα έχετε τόσο άγχος που δεν θα περάσετε καλά, ενώ υπάρχει και περίπτωση να αποφασίσετε να μην πάτε καθόλου. Και ακόμη και αν πάτε, μπορεί να έχετε τόσο αμυντική στάση που να μην επιτρέψετε στους άλλους να σας πλησιάσουν.

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Γ. Ο συναισθηματικός τρόπος «σκέπτεσθαι»

 

Όταν έχουμε έντονα συναισθήματα σκεπτόμαστε με διαφορετικό τρόπο, παρόλο που μπορεί να καταλαβαίνουμε ότι γινόμαστε παράλογοι. Το πρόβλημα είναι ότι ορισμένες φορές δεν βάζουμε σε λειτουργία την  ορθολογική πλευρά του εαυτού μας για να ελέγξουμε τα συναισθήματά μας. Η ένταση των συναισθημάτων μας είναι τόσο μεγάλη που λέμε: « Έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι».

Τα συναισθήματα είναι μια αναξιόπιστη πηγή πληροφοριών για την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, την περίοδο των Σταυροφοριών πολλοί ευρωπαίοι ένιωθαν ότι ο θεός ήθελε την εξόντωση των μουσουλμάνων – και αυτό έκαναν. Σε όλες τις ιστορικές περιόδους οι άνθρωποι διέπρατταν τρομερά εγκλήματα υποκινούμενοι από τα συναισθήματά τους. Ως γενικό κανόνα, λοιπόν, δεν θα πρέπει να εμπιστεύεστε τα συναισθήματά σας όταν έχετε κατάθλιψη, ιδίως όταν είναι ιδιαιτέρως επικριτικά και εχθρικά για τον εαυτό σας. Ας δούμε μερικά τυπικά παραδείγματα της αρχής «Έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι»:

Κατάσταση                                                     Έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι

Πηγαίνω σ’ένα πάρτυ.                           Νιώθω φόβο, άρα πρόκειται για μια        

                                                                  απειλητική και επικίνδυνη κατάσταση.

Νιώθω άγχος.                                         Νιώθω ότι θα πάθω καρδιακή προσβο-

                                                                  λή, άρα θα πάθω.

Δέχομαι κριτική για κάποιο                   Νιώθω ένοχος, άρα είμαι ένοχος και

ασήμαντο λάθος                                      κακός.

Χάνω την ψυχραιμία μου                     Νιώθω απαίσια όταν θυμώνω, άρα ο

και φωνάζω                                             θυμός είναι απαίσιος και εγώ είμαι

                                                                   κακός και θα με απορρίψουν.      

Θέλω να κλάψω.                                    Νιώθω ότι αν αρχίσω να κλαίω θα ανοί-

                                                                  ξουν οι βρύσες και δεν θα σταματήσω

                                                                  ποτέ. Άρα δεν πρέπει να κλάψω.  

Νιώθω φοβιτσιάρης όταν                    Νιώθω ντροπή όταν κλαίω, άρα το κλά-

κλαίω.                                                      μα είναι ένδειξη αδυναμίας.

Κάνω κάποιο λάθος.                            Νιώθω βλάκας, άρα είμαι βλάκας.

 

Όσο κι αν νιώθετε αποτυχημένοι, ανεπιθύμητοι, βλάκες ή οτιδήποτε άλλο, αυτό δεν σημαίνει ότι είστε πράγματι. Η ένταση των συναισθημάτων σας δεν αντικατοπτρίζει την αλήθεια. Γι’ αυτό πρέπει να αμφισβητήσετε αυτό το συναισθηματικό τρόπο σκέψης:

Μπορεί να κάνω λάθη ή και να συμπεριφέρομαι ανόητα κάποιες φορές, αλλά αυτό δεν με κάνει βλάκα. Δεν είναι εύκολο να αξιολογήσω όλη μου την ύπαρξη, ανεξάρτητα από το πώς νιώθω μία δεδομένη στιγμή. Στο κάτω-κάτω, θα μπορούσα να μάθω να συμπεριφέρομαι διαφορετικά. Μπορεί τώρα να νιώθω ότι δεν θα γίνω ποτέ καλά, αλλά και πάλι αυτό δεν σημαίνει πως κάτι τέτοιο ισχύει. Μπορεί να νιώθω ότι ποτέ δεν θα πάψω να κλαίω, αλλά στο τέλος όλα σταματούν. Το κλάμα είναι ένδειξη πόνου και ανάγκης για φροντίδα και όχι ένδειξη αδυναμίας.

Υπο κανονικές συνθήκες, τα συναισθήματά μας είναι εξαιρετικά πολύτιμα και ουσιώδη για τη ζωής μας. Αλλά όταν αφήνουμε τα συναισθήματά μας να κάνουν τη δουλειά της λογικής μας, τότε είναι βέβαιο ότι θα αντιμετωπίσουμε πρόβλημα. Η ένταση των συναισθημάτων μας δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Προσπαθήστε να αμφισβητήσετε τις σκέψεις που αναφέρονται στον παραπάνω πίνακα χρησιμοποιώντας τη λογικής σας και αντιμετωπίζοντας τον εαυτό σας με επιείκεια. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να βασίζεστε στη διαίσθησή σας. Βεβαιωθείτε όμως ότι μπορείτε να υποστηρίξετε αυτό που διαισθάνεστε με αδιάσειστα στοιχεία.

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert « Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»