Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Η διπολική σκέψη (β)

 

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο η διπολική σκέψη είναι τόσο συχνή έχει να κάνει με τη ματαίωση και την απογοήτευση. Ας δούμε το παράδειγμα της Άννας, για την οποία μιλήσαμε ξανά. Κατά τη διάρκεια του δείπνου που παρέθεσε, η Άννα είχε επικεντρώσει τόσο πολύ την προσοχή της στο να περάσουν καλά οι καλεσμένοι της, που ξέχασε το φαγητό και το παρα έψησε. Σκέφτηκε : «χάλασε η βραδιά. Δεν μπορώ να μαγειρέψω ούτε ένα απλό φαγητό. Τώρα ξέρουν όλοι πόσο ανίκανη είμαι». Η απογοήτευση και το αίσθημα της απειλής (οι άλλοι θα τη θεωρούν ανάξια) την οδήγησαν στη διπολική σκέψη: «χάλασε η βραδιά». Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο. Έχετε πετάξει ποτέ τα εργαλεία σας κάτω επειδή δεν μπορούσατε να επιδιορθώσετε κάτι;

Αλλά τι στοιχεία υπάρχουν ότι χάλασε όλη η βραδιά; Έκανα στην Άννα μερικές ερωτήσεις σχετικά μ’ αυτό (οι απαντήσεις της δίνονται στις παρενθέσεις):

·        Μιλούσαν οι καλεσμένοι μεταξύ τους; (Ναι)

·        Έκαναν σχόλια και γελούσαν; (Ναι)

·        Η ατμόσφαιρα ήταν χαλαρή ή σφιγμένη; (Χαλαρή)

·        Έκαναν εμετό αφού έφαγαν το φαγητό σου; (Όχι)

·        Είπαν ότι πέρασαν καλά; (Ναι)

Όταν η Άννα σκέφθηκε τα πράγματα πιο ήρεμα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το φαγητό όντως δεν ήταν καλό, αλλά το μόνο που συνέβη ήταν ότι θίχτηκε κάπως η υπόληψή της ως μαγείρισσας. Ίσως, αν δεν είχε κατάθλιψη και άγχος, να είχε δει την αστεία πλευρά του θέματος και να είχε διασκεδάσει με το γεγονός. Και, όπως είπε, για να είναι ειλικρινής με τον εαυτό της, οι καλεσμένοι δεν θα μπορούσαν να καταλάβουν ότι το κρέας είχε παραψηθεί, γιατί ήταν μια εξωτική συνταγή και μόνο η ίδια γνώριζε πώς θα έπρεπε να είναι.

Συνεπώς, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε την κατάθλιψη, είναι πολύ σημαντικό να αποφύγουμε τις ακραίες εκτιμήσεις για το αν είμαστε καλοί ή κακοί, επιτυχημένοι ή αποτυχημένοι κ.ο.κ. Η κατάθλιψη μπορεί να μειώσει την ανοχή μας στη ματαίωση και να μας οδηγήσει στην διπολική σκέψη. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να γνωρίζουμε και να προσπαθούμε να αποφεύγουμε.

 

 

 

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Η.  Η διπολική σκέψη (α)

Η διπολική σκέψη (σκέψη του τύπου μαύρο ή άσπρο, όλα ή τίποτα) είναι χαρακτηριστική των ακραίων μορφών σκέψης που κάνουμε όταν απειλούμαστε. Κάποτε υπήρχε μεγάλη ανάγκη να παίρνουμε γρήγορες αποφάσεις. Όταν ακόμη ζούσαμε στην άγρια φύση, ένα λάθος μπορεί να μας στοίχιζε πολύ ακριβά. Τα ζώα συχνά πρέπει να αποφασίσουν γρήγορα(π.χ όταν ακούν ένα θόρυβο να έρχεται από ένα θάμνο). Είναι ευκολότερο να καταλήξουμε σε μια απόφαση όταν οι εναλλακτικές λύσεις είναι ξεκάθαρες: μαύρο ή άσπρο. Η διπολική σκέψη μας προσφέρει αυτή τη βεβαιότητα και μας επιτρέπει να πάρουμε γρήγορες αποφάσεις.

Το πρόβλημα είναι ωστόσο ότι η διπολική σκέψη μπορεί να είναι εντελώς παραπλανητική. Και αυτό διότι δεν αφιερώνουμε χρόνο ή προσπάθεια προκειμένου να εξετάσουμε διεξοδικά τα δεδομένα και τις εναλλακτικές λύσεις. Ας δούμε ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα:

·        Οι προσπάθειές μου είναι είτε εντελώς επιτυχημένες είτε εντελώς αποτυχημένες.

·        Εγώ (ή οι άλλοι) είμαι είτε απόλυτα καλός είτε απόλυτα κακός.

·        Υπάρχει ή σωστό ή λάθος και δεν υπάρχει τίποτε ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο.

·        Αν δεν είμαι τέλειος, είμαι αποτυχημένος.

·        Είτε είσαι αληθινός άντρας, είτε είσαι αδερφή.

·        Αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι εναντίον μας.

·        Αν τα πράγματα δεν πάνε ακριβώς όπως τα σχεδιάζω ή όπως ελπίζω ότι θα πάνε, τότε θα εξελιχθούν σε παταγώδη αποτυχία.

·        Αν δεν μου δείχνεις συνεχώς ότι με αγαπάς, δεν με αγαπάς καθόλου.

Η διπολική σκέψη εμφανίζεται συχνά για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι νιώθουμε να απειλούμαστε από την αβεβαιότητα. Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται ιδιαίτερα απειλημένοι και θέλουν να είναι βέβαιοι για το πώς ακριβώς πρέπει να φερθούν και τι είναι σωστό. Προσπαθούν λοιπόν να δημιουργήσουν τη βεβαιότητα που έχουν ανάγκη χρησιμοποιώντας τη διπολική σκέψη. Συχνά νομίζουμε ότι οι άνθρωποι που ξέρουν τι θέλουν και έχουν σαφή άποψη στα βασικά ζητήματα είναι δυνατοί, γι αυτό τους θαυμάζουμε και προσπαθούμε να τους μοιάσουμε. Προσοχή όμως. Και ο Χίτλερ ήξερε τι ήθελε και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ανθρώπου με  διπολική σκέψη. Ορισμένοι φαινομενικά πολύ δυνατοί άνθρωποι μπορεί στην πραγματικότητα να είναι απλώς πολύ άκαμπτοι. Μάλιστα, έχω διαπιστώσει ότι ορισμένοι καταθλιπτικοί θαυμάζουν αυτούς που θεωρούν δυνατούς. Όταν το συζητούμε στη θεραπεία, όμως, ανακαλύπτουν ότι οι άνθρωποι που θαυμάζουν και στους οποίους προσπαθούν να μοιάσουν δεν είναι ούτε δυνατοί ούτε συμπονετικοί. Αντίθετα, είναι ρηχοί και άκαμπτοι, σκέπτονται διπολικά και έχουν άποψη για τα πάντα.
Δεν θα σας βλάψει καθόλου να μείνετε για λίγο αμέτοχοι και να δείτε τα πράγματα με τις αποχρώσεις του γκρίζου. Παρότι κάποια στιγμή θα κληθείτε να πάρετε θέση, θα έχετε τουλάχιστον δώσει στον εαυτό σας το χρόνο να σταθμίσει τα δεδομένα και να επιστρατεύσει τη λογική.

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Ζ. Η παραγνώριση των θετικών στοιχείων που μας αποδίδουν οι άλλοι

 

Συχνά παραγνωρίζουμε τα θετικά στοιχεία που μας αποδίδουν οι άλλοι άνθρωποι. Ο Groucho Marx συνήθιζε να λέει: «Δεν θέλω να ανήκω σε καμία λέσχη που θα με δεχόταν ως μέλος της». Στην περίπτωση αυτή ακόμη και η αποδοχή εκλαμβάνεται ως κάτι αρνητικό. Ας δούμε μερικά παραδείγματα.

Όταν ο προϊστάμενος του Στέφανου του έκανε μια φιλοφρόνηση, αυτός σκέφτηκε: «μου το λέει μόνο και μόνο για να δουλεύω ακόμη πιο σκληρά. Δεν είναι ευχαριστημένος μαζί μου». Όταν οι συνάδελφοι της Τζένης τη ρώτησαν πώς είναι η υγεία της όταν επέστρεψε στη δουλειά μετά από αναρρωτική άδεια, εκείνη σκέφτηκε: «Απλώς κάνουν αυτό που επιβάλλουν οι κανόνες καλής συμπεριφοράς. Δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για μένα, αλλά ρωτώντας με νιώθουν εκείνοι καλύτερα». Όταν ο Πέτρος έκανε ένα κομπλιμέντο στην Ειρήνη, εκείνη σκέφτηκε: «το λέει μόνο και μόνο για να με κάνει να νιώσω καλύτερα. Ίσως να θέλει να ενδώσω στον έρωτά του». Ο Παύλος έστειλε μια αναφορά στην δουλειά του, παρότι ήξερε ότι είχε κάποια αδύνατα σημεία. Όταν δέχτηκε θετικά σχόλια σκέφθηκε: «τους ξεγέλασα πάλι. Προφανώς δεν τη διάβασαν και πολύ προσεκτικά. Κανείς δεν δίνει και πολύ μεγάλη σημασία στη δουλειά μου».

Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, και προκειμένου ο Παύλος να σταματήσει να ερμηνεύει την κατάσταση τόσο αρνητικά, ενθαρρύνθηκε να ρωτήσει τον προϊστάμενό του για την αναφορά και ιδίως για τα αδύνατα σημεία της. Δεν πήρε την απάντηση που περίμενε. Ο προϊστάμενός του του είπε: «γνωρίζω ότι κάποια σημεία ήταν ασαφή στην αναφορά σου , αλλά επρόκειτο για τομείς όπου δεν μπορούσε να γίνει τίποτε καλύτερο. Εν πάση περιπτώσει, ορισμένα άλλα σημεία της αναφοράς σου μας έδωσαν μερικές νέες ιδέες». Με αυτό τον τρόπο ο Παύλος συγκέντρωσε μερικά δεδομένα σχετικά με την εντύπωση που έκανε η αναφορά του, αντί να εξακολουθήσει να βασίζεται στα συναισθήματά του.

Από εξελικτική σκοπιά, το σύστημα του εγκεφάλου το οποίο βρίσκεται σε επιφυλακή αναζητώντας ενδείξεις εξαπάτησης μπορεί να υπερδιεγερθεί. Αυτό μας κάνει να βρισκόμαστε σε διαρκή επαγρύπνηση έτσι ώστε να μη μας εξαπατήσουν. Επιπλέον, ο φόβος της εξαπάτησης έχει διπλή όψη. Από τη μία πλευρά, νομίζουμε ότι οι άλλοι εξαπατούν εμάς όταν εκφράζονται θετικά. Από την άλλη, θεωρούμε ότι αν όντως εννοούν τον έπαινο τότε τους έχουμε εξαπατήσει εμείς. Όταν έχουμε κατάθλιψη, είμαστε πολύ ευαίσθητοι στο ενδεχόμενο εξαπάτησής μας επειδή αυτή είναι μια μορφή απειλής. Ας δούμε πώς μπορούμε να αμφισβητήσουμε αυτές τις ιδέες:

Ακόμη και αν οι άλλοι δεν είναι τελείως ειλικρινείς, είναι τόσο κακό αυτό; Σε τι με βλάπτει; Δεν υπάρχει λόγος να επιμένω οι άλλοι να είναι πάντοτε απόλυτα ειλικρινείς. Ο κόσμος δεν αλλάζει και ορισμένοι άνθρωποι δεν λένε πάντοτε όλη την αλήθεια. Μπορώ να ζήσω με αυτό.

Αν λοιπόν διαπιστώσετε ότι παραγνωρίζετε τους επαίνους και τις επιβραβεύσεις που δέχεστε από τους άλλους, προσπαθήστε να αναζητήσετε το λόγο. Σας εξαπατούν εκείνοι ή τους εξαπατάτε εσείς; Πιστεύετε ότι δεν αξίζετε την επιβράβευση; Μήπως παραγνωρίζετε τα θετικά στοιχεία που σας αποδίδουν; Και, αν ναι, σε τι σας ωφελεί αυτό; Σκεφθείτε τα οφέλη που θα είχατε αν ήσασταν σε θέση να αποδέχεστε τις επιβραβεύσεις αντί να τις απορρίπτετε.

 

 

 

 

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert “Ξεπερνώντας την κατάθλιψη».

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

                                       Ε.  Η Εμμονή στα αρνητικά στοιχεία

 

Στην κατάθλιψη δεν παραγνωρίζουμε απλώς τα θετικά στοιχεία, αλλά εμμένουμε στα αρνητικά. Είναι σα να φορούμε γυαλιά ηλίου. Βλέπουμε τα μειονεκτήματα και όχι τα πλεονεκτήματα. Ένας τρόπος αμφισβήτησης αυτού του είδους σκέψης είναι να πούμε: «εντάξει, είμαι πολύ καλός στο να εντοπίζω τα αρνητικά. Άραγε, θα μπορούσα να γίνω εξίσου καλός στην αναγνώριση των θετικών στοιχείων – στον εαυτό μου, στους άλλους κ.τ.λ;»

Αναζητήστε στον εαυτό σας και στους άλλους μόνο τα θετικά στοιχεία. Ή βρείτε εναλλακτικές σκέψεις για την άποψή σας ότι κάτι έχει μόνο αρνητικά χαρακτηριστικά και εξετάστε τα δεδομένα  στα οποία στηρίζεται αυτή η άποψη. Η άσκηση αυτή δεν σημαίνει ότι πρέπει να κοιτάζετε μόνο τη θετική πλευρά και να παραβλέπετε τα προβλήματα και τις δυσκολίες που πράγματι υπάρχουν. Αντίθετα, είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να επαναφέρει ιστορροπία στον τρόπο με τον οποίο σκέπτεστε και να ενεργοποιήσει το τμήμα του εγκεφάλου σας που είναι υπεύθυνο για τα θετικά συναισθήματα.

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Δ. Τα Πρέπει

Τα συναισθήματα επηρεάζουν τη ζωή μας και με έναν άλλο τρόπο. Καθώς βυθιζόμαστε στην κατάθλιψη – μερικές φορές μάλιστα και πριν συμβεί αυτό – μπορεί να πιστεύουμε ότι πρέπει να κάνουμε συγκεκριμένα πράγματα, πρέπει να ζούμε με συγκεκριμένο τρόπο ή πρέπει να αποκτήσουμε συγκεκριμένα αγαθά. Αν, για παράδειγμα λέτε: «πρέπει να αποκτήσω τεράστια περιουσία, αλλιώς δεν είμαι ποτέ ευτυχισμένος», τότε θα έχετε πρόβλημα. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Εδώ και αιώνες οι βουδιστές υποστηρίζουν ότι η πηγή όλων των κακών είναι η επιθυμία για αγαθά και η προσκόλληση στα υλικά πράγματα αυτού του κόσμου, δηλαδή οι ακαταμάχητες επιθυμίες.

Εκφράζουμε ακαταμάχητη επιθυμία για πολλά πράγματα και με πολλούς τρόπους: «πρέπει να μου δείχνουν συνεχώς αγάπη. Πρέπει να μην αποτυγχάνω ποτέ. Πρέπει να αποδείξω ότι έχω πάντα τον έλεγχο. Πρέπει, πρέπει, πρέπει…». Εννέα στις δέκα φορές δεν συνειδητοποιούμε τι κάνουμε στον εαυτό μας, αλλά μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ως οδηγό την ένταση των συναισθημάτων μας. Από την άλλη πλευρά, επιβάλλουμε πρέπει και στους άλλους: «οι άλλοι πρέπει να μου φέρονται πάντα καλά. Οι άλλοι δεν πρέπει ποτέ να λένε ψέματα ή να με απογοητεύουν» κ.ο.κ. Τα πρέπει συνδέονται με βία και απογοήτευση. Για παράδειγμα, ορισμένοι βίαιοι άντρες πιστεύουν ότι οι γυναίκες πρέπει να είναι υπάκουες, να μην αντιμιλούν και να συμμορφώνονται στις σεξουαλικές διαθέσεις και επιθυμίες των συντρόφων τους. Όταν έχουμε ισχυρά πρέπει, έχουμε και την έντονη τάση να υποτασσόμαστε σ’αυτά και μερικές φορές να τα επιβάλλουμε και στους άλλους.

Χρησιμοποιήστε την ένταση των συναισθημάτων σας για να ελέγξετε αν έχετε τέτοια πρέπει και στη συνέχεια αμφισβητήστε τα. Φυσικά, όλα τα πρέπει δεν είναι ίδια. Με άλλα λόγια, δεν είναι όλα τα πρέπει εξίσου ισχυρά. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα εξής:

«πρέπει να μ’ αγαπούν για να είμαι ευτυχισμένος», «πρέπει να έχω καλή απόδοση για να με αγαπούν», «οι άλλοι πρέπει να καταλαβαίνουν πως νιώθω».

Το μυστικό είναι να μετατρέψουμε τα πρέπει σε προτιμήσεις. Για παράδειγμα: «θα προτιμούσα να με αγαπούν και να έχω μια στενή σχέση, αλλά μπορώ να είμαι ευτυχισμένος ακόμη και όταν δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο» ή «θα ήθελα πάρα πολύ να καταλαβαίνουν οι άλλοι πως νιώθω, αλλά ακόμη κι αν δεν με καταλαβαίνουν δεν ήρθε και το τέλος του κόσμου».

Αν η ορθολογική προσέγγιση σας φαίνεται κάπως ψυχρή, σκεφθείτε τα λόγια του Βούδα: «αυτά που θεωρούμε απαραίτητα είναι η πηγή της δυστυχίας μας». Αποκτώντας έλεγχο σ’αυτά που θεωρούμε απαραίτητα, καταφέρνουμε να κυριαρχήσουμε στο πρωτόγονο τμήμα του εγκεφάλου μας που είναι υπεύθυνο για τα συναισθήματα. Όποια λοιπόν και αν είναι τα προσωπικά σας πρέπει, προσπαθήστε να τα εντοπίσετε και να τα μετατρέψετε σε προτιμήσεις. Αν μειώσετε την ισχύ των πρέπει σας, θα είστε ελεύθεροι ή τουλάχιστον πιο ελεύθεροι. Και να θυμάστε ότι συχνά υπάρχει μια αντίφαση στα πρέπει μας. Για παράδειγμα, μπορεί να έχουμε τόσο μεγάλη ανάγκη επιτυχίας αλλά και τέτοιο φόβο αποτυχίας, ώστε να παραιτούμαστε και να μην προσπαθούμε καθόλου. Αν θέλετε να πάτε σε ένα πάρτυ και νιώθετε ότι όλοι πρέπει να σας συμπαθήσουν , πιθανότατα θα έχετε τόσο άγχος που δεν θα περάσετε καλά, ενώ υπάρχει και περίπτωση να αποφασίσετε να μην πάτε καθόλου. Και ακόμη και αν πάτε, μπορεί να έχετε τόσο αμυντική στάση που να μην επιτρέψετε στους άλλους να σας πλησιάσουν.

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert «Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Γ. Ο συναισθηματικός τρόπος «σκέπτεσθαι»

 

Όταν έχουμε έντονα συναισθήματα σκεπτόμαστε με διαφορετικό τρόπο, παρόλο που μπορεί να καταλαβαίνουμε ότι γινόμαστε παράλογοι. Το πρόβλημα είναι ότι ορισμένες φορές δεν βάζουμε σε λειτουργία την  ορθολογική πλευρά του εαυτού μας για να ελέγξουμε τα συναισθήματά μας. Η ένταση των συναισθημάτων μας είναι τόσο μεγάλη που λέμε: « Έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι».

Τα συναισθήματα είναι μια αναξιόπιστη πηγή πληροφοριών για την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, την περίοδο των Σταυροφοριών πολλοί ευρωπαίοι ένιωθαν ότι ο θεός ήθελε την εξόντωση των μουσουλμάνων – και αυτό έκαναν. Σε όλες τις ιστορικές περιόδους οι άνθρωποι διέπρατταν τρομερά εγκλήματα υποκινούμενοι από τα συναισθήματά τους. Ως γενικό κανόνα, λοιπόν, δεν θα πρέπει να εμπιστεύεστε τα συναισθήματά σας όταν έχετε κατάθλιψη, ιδίως όταν είναι ιδιαιτέρως επικριτικά και εχθρικά για τον εαυτό σας. Ας δούμε μερικά τυπικά παραδείγματα της αρχής «Έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι»:

Κατάσταση                                                     Έτσι νιώθω, άρα έτσι είναι

Πηγαίνω σ’ένα πάρτυ.                           Νιώθω φόβο, άρα πρόκειται για μια        

                                                                  απειλητική και επικίνδυνη κατάσταση.

Νιώθω άγχος.                                         Νιώθω ότι θα πάθω καρδιακή προσβο-

                                                                  λή, άρα θα πάθω.

Δέχομαι κριτική για κάποιο                   Νιώθω ένοχος, άρα είμαι ένοχος και

ασήμαντο λάθος                                      κακός.

Χάνω την ψυχραιμία μου                     Νιώθω απαίσια όταν θυμώνω, άρα ο

και φωνάζω                                             θυμός είναι απαίσιος και εγώ είμαι

                                                                   κακός και θα με απορρίψουν.      

Θέλω να κλάψω.                                    Νιώθω ότι αν αρχίσω να κλαίω θα ανοί-

                                                                  ξουν οι βρύσες και δεν θα σταματήσω

                                                                  ποτέ. Άρα δεν πρέπει να κλάψω.  

Νιώθω φοβιτσιάρης όταν                    Νιώθω ντροπή όταν κλαίω, άρα το κλά-

κλαίω.                                                      μα είναι ένδειξη αδυναμίας.

Κάνω κάποιο λάθος.                            Νιώθω βλάκας, άρα είμαι βλάκας.

 

Όσο κι αν νιώθετε αποτυχημένοι, ανεπιθύμητοι, βλάκες ή οτιδήποτε άλλο, αυτό δεν σημαίνει ότι είστε πράγματι. Η ένταση των συναισθημάτων σας δεν αντικατοπτρίζει την αλήθεια. Γι’ αυτό πρέπει να αμφισβητήσετε αυτό το συναισθηματικό τρόπο σκέψης:

Μπορεί να κάνω λάθη ή και να συμπεριφέρομαι ανόητα κάποιες φορές, αλλά αυτό δεν με κάνει βλάκα. Δεν είναι εύκολο να αξιολογήσω όλη μου την ύπαρξη, ανεξάρτητα από το πώς νιώθω μία δεδομένη στιγμή. Στο κάτω-κάτω, θα μπορούσα να μάθω να συμπεριφέρομαι διαφορετικά. Μπορεί τώρα να νιώθω ότι δεν θα γίνω ποτέ καλά, αλλά και πάλι αυτό δεν σημαίνει πως κάτι τέτοιο ισχύει. Μπορεί να νιώθω ότι ποτέ δεν θα πάψω να κλαίω, αλλά στο τέλος όλα σταματούν. Το κλάμα είναι ένδειξη πόνου και ανάγκης για φροντίδα και όχι ένδειξη αδυναμίας.

Υπο κανονικές συνθήκες, τα συναισθήματά μας είναι εξαιρετικά πολύτιμα και ουσιώδη για τη ζωής μας. Αλλά όταν αφήνουμε τα συναισθήματά μας να κάνουν τη δουλειά της λογικής μας, τότε είναι βέβαιο ότι θα αντιμετωπίσουμε πρόβλημα. Η ένταση των συναισθημάτων μας δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Προσπαθήστε να αμφισβητήσετε τις σκέψεις που αναφέρονται στον παραπάνω πίνακα χρησιμοποιώντας τη λογικής σας και αντιμετωπίζοντας τον εαυτό σας με επιείκεια. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να βασίζεστε στη διαίσθησή σας. Βεβαιωθείτε όμως ότι μπορείτε να υποστηρίξετε αυτό που διαισθάνεστε με αδιάσειστα στοιχεία.

 

 

 

Από το βιβλίο του P.Gilbert « Ξεπερνώντας την κατάθλιψη»

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

Β. Η πρόβλεψη του μέλλοντος

  Συχνά έχουμε την ανάγκη να προβλέψουμε το μέλλον, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό. Θέλουμε να έχουμε κάποια ιδέα σχετικά με τις απειλές, τις ευκαιρίες και τα εμπόδια που θα βρεθούν στο δρόμο μας. Και θέλουμε να ξέρουμε αν πρέπει να καταβάλουμε προσπάθεια ή όχι. Το πόση ενέργεια επενδύουμε στην προσπάθεια επίτευξης των στόχων μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν βλέπουμε το μέλλον με απαισιοδοξία ή με αισιοδοξία. Δεν μας συμφέρει να καταβάλουμε μεγάλη προσπάθεια όταν οι πιθανότητες επιτυχίας είναι μικρές. Το πρόβλημα είναι ότι, καθώς βυθιζόμαστε στην κατάθλιψη, ο εγκέφαλός μας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτε και επιμένει να λέει ότι τα πράγματα είναι δύσκολα. Όταν έχουμε κατάθλιψη, εγκέφαλός μας μας λέει: «Ακόμη κι αν προσπαθήσεις δεν θα τα καταφέρεις. Μην κάνεις τίποτε και περίμενε να βελτιωθεί η κατάσταση». Κατά συνέπεια, η αντιμετώπιση της κατάθλιψης απαιτεί να έχουμε υπομονή και να είμαστε σε θέση να παραδεχτούμε ότι ο εγκέφαλός μας βλέπει υπερβολικά απαισιόδοξα το μέλλον.

Ένας τρόπος για να ξεπεράσουμε αυτό το εμπόδιο είναι να αναγνωρίσουμε ότι η αίσθηση της συντριβής αποτελεί φυσικό επακόλουθο της ψυχολογικής κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν γίνεται τίποτε. Μπορούμε να χωρίσουμε τα προβλήματά μας σε μικρότερα υποπροβλήματα. Για παράδειγμα, ο Νίκος έπρεπε να κάνει την πτυχιακή του εργασία, αλλά ένιωθε καταβεβλημένος και ήταν βέβαιος ότι δεν θα τα κατάφερνε. Στο τέλος όμως κατάφερε να αμφισβητήσει αυτές τις σκέψεις με τον ακόλουθο τρόπο: «Ας δω τι πρέπει να κάνω για να τα καταφέρω. Πρώτα θα μιλήσω στον επόπτη μου, θα μαζέψυ υλικό και θα διαβάσω όσο πιο πολύ μπορώ. Στη συνέχεια θα κάνω ένα διάγραμμα για το τι θα συμπεριλάβω». Υπό μια έννοια, μοιάζει με την ορειβασία: αν φοβάστε τα ύψη, προχωρήστε βήμα-βήμα και μην κοιτάζετε κάτω ή πάνω.

Είναι πολύ χρήσιμο να γνωρίζουμε πότε πρέπει να παραιτηθούμε από τις προσπάθειές μας. Προσέξτε όμως: μην τα παρατήσετε πολύ γρήγορα, αν προηγουμένως δεν έχετε θέσει σε εφαρμογή τις διάφορες στρατηγικές αντιμετώπισης που προγραμματίσατε και, κατά συνέπεια, εάν δεν έχετε ακόμη συγκεντρώσει επαρκή δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτε. Διαφορετικά, θα έχετε έναν καλό λόγο να νιώσετε συντετριμμένοι.

 

Πώς να ενεργοποιηθείτε περισσότερο

 Όταν πιστεύουμε ότι δεν θα καταφέουμε τίποτε, ότι τα πράγματα είναι πολύ δύσκολα ή ότι δεν θα υπάρξει αποτέλεσμα, καταλήγουμε να περιορίζουμε τις δρεαστηριότητές μας, να μην καταβάλουμε προσπάθειες και να παραμένουμε αδρανείς. Είναι πολύ σημαντικό να αμφισβητήσουμε αυτές τις ιδέες. Μερικές φορές το κλειδί της επιτυχίας είναι να συνεχίσουμε να προσπαθούμε, ακόμη και όταν πιστεύουμε ότι δεν θα καταφέρουμε και πολλά πράγματα. Ας υποθέσουμε ότι το πρόβλημά σας είναι ότι δεν μπορείτε να ενεργοποιηθείτε και να ακολουθήσετε τις συμβουλές που εμπεριέχονται σ’ αυτό το βιβλίο.

 

Αρνητική σκέψη                                Αμφισβήτηση και τρόποι αντιμετώπισης

Δεν θα καταφέρω τίποτα            Έχω δεδομένα που υποστηρίζουν κάτι τέτοιο;

                                                    ή νιώθω απλώς έτσι;

                                                    Έχω κατάθλιψη, άρα είναι φυσικό να νιώθω

                                                    έτσι.

                                                    Τι έχω να χάσω αν προσπαθήσω; Αν δεν τα

                                                    καταφέρω σίγουρα δεν θα χάσω τίποτε,

                                                    αντίθετα, μπορεί να κερδίσω και κάτι.

                                                    Μήπως συμπεριφέρομαι σα να χω κιόλας

                                                    αποτύχει, προτού καν προσπαθήσω; Αν

                                                    κάνω μια απόπειρα, θα ξέρω τουλάχιστον

                                                    ότι προσπάθησα, έστω κι αν δεν καταφέρω

                                                    κάτι.

                                                    Ίσως αν προσπαθήσω για κάτι, να νιώσω

                                                    καλύτερα από τώρα που δεν κάνω κάτι.

Το κόλπο για να ξεπεράσετε την αδράνεια είναι να αρχίσετε από κάτι που μπορείτε να πετύχετε.

 

Απο το βιβλίο του P.Gilbert  "Ξεπερνώντας την κατάθλιψη"

 

 

Τα είδη των αρνητικών σκέψεων

 

 

Α. Τα αυθαίρετα συμπεράσματα

 



Αν νιώθουμε ευάλωτοι στην εγκατάλειψη ή έχουμε τη βασική πεποίθηση ότι "δεν μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι χωρίς μια στενή σχέση", είναι φυσικό να οδηγούμαστε κατά καιρούς στο αυθαίρετο συμπέρασμα ότι πρόκειται να μας εγκαταλείψουν. Αυτό μας οδηγεί στην προσπάθεια διατήρησης της σχέσης με κάθε τρόπο και αποδυναμώνει την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε το φόβο της εγκατάλειψης.

Το πρωτόγονο τμήμα του εγκεφάλου μας μας λέει ότι δεν θα τα κατφέρουμε μόνοι μας. Αυτό βέβαια θα ίσχυε αν ζούσαμε ακόμη στη φύση, όπως οι πρόγονοί μας (το να μείνει κάποιος μόνος του ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο, ιδιαίτερα για τα παιδιά), αλλά είναι μάλλον απίθανο σήμερα. Είναι αλήθεια ότι το να μείνουμε μόνοι μας ίσως είναι τρομερά οδυνηρό και θα μας κάνει να νιώσουμε πολύ άσχημα, αλλά μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε αν ανατρέξουμε στα δεδομένα και σχεδιάσουμε την πορεία δράσης μας, ζητώντας βοήθεια απο τους φίλους και υπενθυμίζοντας στον εαυτό μας ότι προτού γνωρίσουμε τον πρώην σύντροφό μας ήμασταν σε θέση να ζήσουμε μόνοι μας, και να σκεφτούμε ακόμη ότι πολλοί άνθρωποι υποφέρουν απο τη διάλυση μιας σχέσης, αλλά τελικά επιβιώνουν. Ίσως μάλιστα είναι θετικό το να ζήσει κανείς μόνος του για κάποιο χρονικό διάστημα.

Ένας τρόπος να αντιμετωπίσετε το φόβο της απόρριψης ή της διάλυσης μιας σχέσης είναι να καταγράψετε αυτό που φοβάστε και να δείτε αν μπορείτε να το αμφισβητήσετε, ακόμη μπορείτε να σκεφτείτε τρόπους για να αντιμετωπίσετε το χωρισμό σας, αν συμβεί. Αναμφισβήτητα ο χωρισμός θα είναι οδυνηρός - δεν μπορείτε να προστατευτείτε απο αυτόν - αλλά μπορείτε να τον αντιμετωπίσετε πιο αποτελεσματικά.

 

Αρνητική σκέψη                                                  Αμφισβήτηση και τρόποι αντιμετώπισης

 

Αν δεν υποχωρήσω, θα                                   Κατ' αρχάς, υπάρχουν στοιχεία ότι θα με

βιώσω την απόρριψη.                                      απορρίψει ή ότι θα διαλυθεί η σχέση μας;

                                                                        Ποιά δεδομένα υποστηρίζουν το φόβο

                                                                        μου;

                                                                        Αλλά ας υποθέσουμε το χειρότερο. Πώς

                                                                        μπορώ να το αντιμετωπίσω;

                                                                        Θα είναι οδυνηρό, αλλά δεν γίνεται να μη

                                                                        κάνω τίποτε επειδή φοβάμαι γι αυτό που

                                                                        θα νιώσω.

 

Μία άλλη μορφή αυθαίρετου συμπεράσματος είναι το διάβασμα της σκέψης. Συμπεραίνουμε αυτόματα ότι οι άλλοι δεν μας συμπαθούν επειδή δεν μας προσφέρουν αρκετές ενδείξεις αποδοχής. Στο διάβασμα της σκέψης πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε διαισθητικά τί σκέπτονται οι άλλοι.

Είναι βέβαια χρήσιμο να γνωρίζουμε ποιοι είναι οι φίλοι μας και να προσέχουμε να μη μας εξαπατήσουν. Στην αντίθετη περίπτωση ενδέχεται να προσφέρουμε πάρα πολλά στις σχέσεις μας και να μην έχουμε την ανάλογη ανταπόδοση. Ωστόσο, όταν υποφέρουμε απο κατάθλιψη, γινόμαστε εξαιρετικά καχύποπτοι και πιστεύουμε ότι οι άλλοι μας εξαπατούν, μας χρησιμοποιούν ή μας εκμεταλλεύονται, μια και όλα αυτά είναι για μας απειλητικά. Ίσως αρχίσουμε να σκεπτόμαστε ότι οι άλλοι δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για μας, ότι απλώς προσποιούνται και ότι είναι αναξιόπιστοι σύμμαχοι και φίλοι. Ίσως ακόμη θυμηθούμε εμπειρίες απο το παρελθόν όπου οι άλλοι δεν ενδιαφέρθηκαν για μας.

Μπορούμε να αμφισβητήσουμε αυτές τις σκέψεις αν αναλογιστούμε τα εξής:

 

Είναι πολύ φυσικό οι άνθρωποι να ενδιαφέρονται για τον εαυτό τους και ίσως να μη νοιάζονται για μένα όσο θα ήθελα εγώ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν με συμπαθούν καθόλου. Ίσως να υπάρχουν κάποια πράγματα επάνω μου που να μην τους αρέσουν. Τώρα που το σκέπτομαι, ούτε εμένα μου αρέσουν ορισμένα πράγματα επάνω τους. Αλλά ποιός είπε ότι πρέπει να μου αρέσουν τα πάντα επάνω τους και ότι σ' αυτούς πρέπει να αρέσουν τα πάντα σ' εμένα; Σε τελική ανάλυση, είμαστε άνθρωποι και οι άνθρωποι απογοητεύουν τους άλλους κατά καιρούς. Έτσι είναι η ζωή.

 

Ένας άλλος τρόπος αμφισβήτησης θα ήταν να εξετάσουμε τα δεδομένα:

 

Μπορεί ο άλλος να έχει περάσει μια δύσκολη μέρα και να μην καταλαβαίνει πώς νιώθω. Υπάρχει πιθανότητα να εκλαμβάνω τις πράξεις του ως υποτιμητικές ή περιφρονητικές χωρίς να υπάρχει τέτοια πρόθεση εκ μέρους του; Μήπως υπάρχει κάποιος εναλλακτικός τρόπος ερμηνείας των πράξεών του, πέρα απο το ότι αυτός δεν ενδιαφέρεται για μένα; Σε τελική ανάλυση, αν διαπιστώσω ότι με εκμεταλλεύεται ή ότι δεν δίνει δεκάρα για μένα, τότε ίσως να είμαι καλύτερα χωρίς αυτόν ή τουλάχιστον θα ήταν καλό να περιμένω λιγότερα απο αυτόν.

 

 

 

 

Απο το βιβλίο του P.Gilbert  "Ξεπερνώντας την κατάθλιψη"

Μάθημα Ζωής

Συνειδητά ή μη, όλοι μας αναζητάμε απαντήσεις και προσπαθούμε να μάθουμε τα μαθήματα ζωής. Παλεύουμε σώμα με σώμα με τους φόβους και τις ενοχές μας. Αναζητάμε ένα νόημα, αγάπη και δύναμη. Προσπαθούμε να καταλάβουμε το φόβο, την απώλεια και το χρόνο. Θέλουμε να ανακαλύψουμε ποιοι είμαστε και πώς μπορούμε να γίνουμε πραγματικά ευτυχισμένοι. Μερικές φορές αναζητάμε τα πράγματα αυτά στα πρόσωπα των αγαπημένων μας, στη θρησκεία, στο θεό ή όπου αλλού αυτά ενοικούν. Πολύ συχνά, όμως, στρέφουμε την αναζήτησή μας στα χρήματα, στην κοινωνική θέση, στην «τέλεια δουλειά» ή σε ανάλογους στόχους, για να ανακαλύψουμε στο τέλος ότι όχι μόνο στερούνται του νοήματος  που ελπίζαμε να βρούμε, αλλά και ότι είναι επιπλέον βάσανο. Ακολουθώντας αυτά τα απατηλά ίχνη χωρίς καμία βαθύτερη αντίληψη του νοήματός  τους, είναι αναπόφευκτο ότι θα μείνουμε με ένα συναίσθημα κενού, πιστεύοντας ότι το νόημα της ζωής είναι είτε ασήμαντο είτε ανύπαρκτο, ότι η αγάπη και η ευτυχία είναι απλά αυταπάτες.

Υπάρχουν άνθρωποι που βρίσκουν το νόημα μέσα από τη μελέτη, την πνευματική ανύψωση ή τη δημιουργικότητα. Άλλοι το ανακαλύπτουν τη στιγμή που αντικρίζουν κατάματα τη δυστυχία ή ακόμη και τον ίδιο το θάνατο, όταν μαθαίνουν, για παράδειγμα, από τους γιατρούς τους ότι έχουν καρκίνο ή ότι τους μένουν μόνο έξι μήνες ζωής ή όταν βλέπουν αγαπημένα πρόσωπα να δίνουν μάχη για τη ζωή τους ή να απειλούνται από σεισμούς ή άλλες καταστροφές.

Οι άνθρωποι αυτοί έφτασαν στη μεθόριο της ζωής. Βρέθηκαν επίσης στις παρυφές μιας νέας ζωής και κοιτώντας το κακό κατάματα, αντιμετωπίζοντας τον ίδιο τον θάνατο άμεσα και ολοκληρωτικά, παραδόθηκαν εντελώς σ’ αυτό – και έκτοτε, με το μάθημα ζωής που πήραν, η εικόνα που είχαν γι αυτήν άλλαξε παντοτινά. Οι άνθρωποι αυτοί έπρεπε να αποφασίσουν μέσα στο σκοτάδι της απόγνωσής τους τι ήθελαν να κάνουν το υπόλοιπο της ζωής τους. Τα μαθήματα ζωής δεν είναι όλα ευχάριστα, όλοι όμως αντιλαμβάνονται ότι εμπλουτίζουν τον ιστό της ζωής.

Γιατί λοιπόν να περιμένει κανείς το τέλος της ζωής του για να μάθει αυτά που μπορεί να μάθει σήμερα;

 

 

 

Από το βιβλίο  της  E.Kubler-Ross «Μαθήματα Ζωής»

Η ανυπακοή

Ξέρω ότι μπορεί να θεωρηθεί προκατάληψη, όμως η αλήθεια είναι ότι εμένα με τρομάζουνν περισσότερο οι υπάκουοι παρά οι ανυπάκουοι. Ίσως λόγω κάποιας περίεργης ταύτισης με την ιστορία των χαινουσών πληγών του ταλαιπωρημένου πλανήτη μας, είχα πάντα την άποψη ότι οι μεγαλύτερες καταστροφές της ανθρωπότητας που προήλθαν απο ανθρώπινο χέρι, είχαν πάντα σχέση με άτομα που ισχυρίστηκαν ότι "μόνο να πειθαρχήσουν μπορούσαν" (στην καλύτερη περίπτωση, γιατί δεν βρήκαν το χρόνο ν' αναζητήσουν άλλη επιλογή).

 

Το καλό είναι αργό γιατί ανεβαίνει ανήφορο. Το κακό είναι γρήγορο γιατί κατεβαίνει κατήφορο.

 

Αλέξανδρος Δουμάς

 

Είναι αλήθεια ότι ούτε οι μεγάλοι αντιστασιακοί τα πήγαν πολύ καλά, όμως μπορούμε τουλάχιστον να παρηγορηθούμε μελετώντας τι έγινε με όσους ακολούθησαν, και πως επωφελήθηκαν άθελά τους απο τη γενναιότητα των πρώτων.

Όπως είδαμε, σύμφωνα με το μύθο, η ιστορία της ανθρωπότητας αρχίζει συμβολικά τη στιγμή που ο Αδάμ και η Εύα παραβαίνουν την εντολή του Θεού και τρώνε τον καρπό του απαγορευμένου δέντρου.

Κατά κάποιο τρόπο, εκεί κόβουν τον ομφάλιο λώρο που τους ενώνει μαζί του, σπάζουν τον αρχικό δεσμό με τη ζωή στον παράδεισο και μετατρέπονται σε άτομα.

Απο κει ώς εδώ, ο άνθρωπος συνεχίζει να εξελίσσεται σχεδόν πάντα χάρη σε πράξεις που πατάνε πάνω στον ίδιο δρόμο: της ανυπακοής. Εννοώ ότι η εξέλιξη της ανθρωπότητας έγινε δυνατή μόνο και μόνο επειδή κάποιοι άντρες και κάποιες γυναίκες τόλμησαν να πουν όχι....

 

Είπαν όχι....σε κάποια απαγόρευση της επιβεβλημένης εξουσίας.

Είπαν όχι....σε μια παράδοση που δεν γινόταν ν' αλλάξει.

Είπαν όχι....στις συνήθειες που ήταν επικίνδυνο να μην υιοθετήσεις.

Είπαν όχι....στην καθεστηκυία τάξη, η αντίσταση στην οποία ισοδυναμούσε με αυτοκτονία.

 

Και να έχουμε υπόψη μας ότι αυτή η συμβολική άρνηση δεν είναι αποκλειστικότητα της δικής μας κοινωνίας, διότι αυτό που αντιπροσωπεύουν ο Αδάμ και η Εύα στον εβραιο-χριστιανικό μύθο, ο Προμηθέας το συμβολίζει στην ελληνική μυθολογία. Ο ελληνικός πολιτισμός στηρίζει και αυτός ένα μέρος της προόδου του σε μια πράξη ανυπακοής.

 

Κλέβοντας τη φωτιά που ως τότε μόνο οι θεοί είχαν για να τη δώσει στους ανθρώπους, ο Προμηθέας ανοίγει το δρόμο προς την ανάπτυξη της γνώσης και των ανέσεων του ανθρώπου. Ακριβώς όπως ο Αδάμ και η Εύα, έτσι κι ο Προμηθέας τιμωρείται για την ανυπακοή του μένοντας αλυσοδεμένος στην αιωνιότητα.

Αλλά ο Προμηθέας δεν είναι μόνο ένας άνθρωπος, είναι ένας ήρωας, και ίσως γι' αυτό δεν μετανιώνει, ούτε ζητάει συγγνώμη. Αντιθέτως δηλώνει περήφανα:

"Προτιμώ να μείνω αλυσοδεμένος σ' αυτό το βράχο, παρά να είμαι υπάκουος δούλος των θεών".

Η ελευθερία είναι μια πράξη ανυπακοής, όπως μας διδάσκει ο μύθος του Προμηθέα, και το πρώτο βήμα για τη γνώση του καλού και του κακού, όπως μας διδάσκει ο μύθος της Γραφής.

 

 

"Αν ένας άνθρωπος ξέρει μόνο να υπακούει, είναι σκλάβος. Αλλά αν ξέρει μόνο να είναι ανυπάκουος, είναι μνησίκακος και, - όσο κι αν φαίνεται ψέμα - , σε καμία απο τις δύο περιπτώσει δεν είναι ελεύθερος".

 

Για να βρούμε το θάρρος να απειθαρχήσουμε...

πρέπει να μπορούμε ν' αντέξουμε το ενδεχόμενο να μείνουμε μόνοι,

πρέπει να μη φοβόμαστε να κάνουμε λάθος,

πρέπει να έχουμε την ικανότητα να ξανρχίσουμε απο την αρχή αν είναι ανάγκη και,

πρέπει να είμαστε πρόθυμοι να πληρώουμε το αντίτιμο της ανυπακοής μας.

 

 

 

 

Απο το βιβλίο του Χ. Μπουκάι "Απο την άγνοια στη Σοφία".

Η δύναμη της ανθρώπινης επαφής

Όταν κρατώ το βλέμμα μου προσηλωμένο στα υπαρξιακά δεδομένα της ζωής, δεν αντιλαμβάνομαι να υπάρχει ξεκάθαρο όριο ανάμεσα στους ασθενείς μου, εκείνους που υποφέρουν , και τον εαυτό μου, εκείνον που γιατρεύει. Οι συνηθισμένες περιγραφές ρόλων και οι χαρακτηρολογικές διαγνώσεις παρεμποδίζουν την θεραπεία αντί να τη διευκολύνουν.

Επειδή πιστεύω ότι το αντίδοτο για πολλές αγωνίες είναι και μόνο η ανθρώπινη επαφή, προσπαθώ να ζήσω μέσα στην ώρα που περνώ με τον ασθενή μου, χωρίς να εγείρω τεχνητά και άχρηστα τείχη. Μέσα στη διαδικασία της ψυχοθεραπείας είμαι για τον ασθενή μου ένας εξειδικευμένος αλλά όχι αλάθητος ξεναγός. Έχω ξανακάνει τη διαδρομή - στο προσωπικό μου εξερευνητικό ταξίδι αλλά και ξεναγώντας πολλούς άλλους.

Στη δουλειά μου με τους θεραπευόμενους πασχίζω πάνω απ' όλα να υπάρξει ανθρώπινη επαφή. Ακριβώς γι΄ αυτό είμαι αποφασισμένος να δρώ με καλή πίστη: δεν φοράω στολές ή κοστούμια. Δεν παρατάσσω τα πτυχία μου, τα ειδικά μου διπλώματα και τα βραβεία που έχω πάρει. Δεν προσποιούμαι ότι γνωρίζω πράγματα που δεν κατέχω. Δεν αρνούμαι ότι τα υπαρξιακά διλήμματα με αγγίζουν κι εμένα ως μέσα βαθιά. Δεν αρνούμαι ν' απαντήσω σε ερωτήσεις. Δεν κρύβομαι πίσω απο τον ρόλο μου. Και τέλος δεν κρύβω ότι είμαι κι εγώ άνθρωπος κι ότι έχω τις δικές μου ευάλωτες περιοχές.

 

 

Απο το βιβλίο του I.Yalom "Στον κήπο του επίκουρου"

Μια βόλτα γύρω απο τις θαυμαστές και επικίνδυνες ιδέες του Νίτσε

 

 

Ακούμε τη ζωή που μας καλεί να ξεφύγουμε απ' την υποταγή και να μεγαλώσουμε, αλλά όσο ζούμε μες στην άγνοια, ούτε το θέλουμε ούτε και το τολμάμε.

Σ΄αυτό, βοηθάει η απειλή που επικρεμάται πάνω απ' τα κεφάλια μας:

 

Πρόσεχε να μην απομακρυνθείς απο το κοπάδι...

Το κόστος - μας το έχουν πει χίλιες φορές - θα είναι δυσβάστακτο:

μοναξιά, περιφρόνηση, καθόλου αγάπη, καμιά προστασία, εγκατάλειψη...

 

Έτσι αρχίζουμε να βαδίζουμε γεμάτοι φόβο, πρώτον γιατί δεν γνωρίζουμε τη δύναμή μας, και δεύτερον γιατί μας συντροφεύει το επώδυνο προαίσθημα ότι αν ανοίξουμε πολύ τα μάτια, μια μέρα θα ανακαλύψουμε ότι ορισμένοι απ' όσους θεωρούσαμε προστάτες μας, δεν ήταν στ' αλήθεια φίλοι.

 

 

Ο άνθρωπος που αναζητά, προσπαθεί να ζει χωρίς αυταπάτες, και ίσως γι' αυτό απομακρύνεται απο τους προστάτες.

Η Μόνικα Καβαγιέ μας το εξηγεί στην Ανακτημένη σοφία:

 

"Οι άνθρωποι που αναζητούν, φτάνοντας στο τρίτο στάδιο παύουν να ανήκουν στο κοπάδι και δεν παραπέμπουν πια στην καμήλα, αλλά μάλλον θυμίζουν το "λιοντάρι" που περιγράφει ο Νίτσε στο Τάδε Έφη Ζαρατούστρα.

 

Τυχαία, ένα λιοντάρι διασταυρώνεται μ' ένα άλλο λιοντάρι. Κοιτάζονται με συνενοχή, αναγνωρίζονται, σέβεται το ένα την αξιοπρέπεια του άλλου. Δεν υπάρχει χώρος για κολακείες ούτε για φθόνο.

Ίσως να παίξουν, να παλέψουν, να θαυμάσουν τη δύναμή τους, ίσως να τρέξουν προς την ίδια κατεύθυνση απολαμβάνοντας την κοινή τους ομορφιά, την αμοιβαία και σιωπηλή τους συνεννόηση. Όμως, σύντομα θα χωρίσουν.

 

Συχνά, αυτός που ζει μέσα στην άγνοια θαυμάζει κρυφά τα δυο "λιοντάρια", αλλά τα λοιδωρεί φανερά για την ελευθερία, τη μοναξιά και την ανεξαρτησία τους.

Στην πραγματικότητα, υπάρχουν δύο καταστάσεις που βγάζουν με τη βία τους αδαείς απο το βαθύ τους ύπνο - καταστάσεις που δυσκολεύονται πολύ να ανεχτούν: η μια είναι αυτή η αίσθηση αμφισβήτησής τους απο τον ίδιο τους τον εαυτό, όταν τύχει και τους αγγίξει το βλέμμα του ανθρώπου που αναζητά, και η άλλη έχει να κάνει μ' αυτόν τον καθρέφτη που τους επιστρέφει τη μέτρια εικόνα τους. Είναι σχεδόν νόμος, ότι λίγοι ανέχονται στους άλλους κάτι που απαγορεύουν στον εαυτό τους.

Ο άνθρωπος που αναζητά, το παρατηρεί. Αντιλαμβάνεται και τον απασχολεί το ότι, όσο εξελίσσεται, οι αδαείς τον κοιτάζουν καχύποπτα και αποστασιοποιημένα.

 

"Τώρα πια, κανείς δεν σου χαϊδεύει το κεφάλι.

Κι ούτε λέξη για έναν ώμο ν' ακουμπήσεις.

Ελάχιστοι σε πλησιάζουν.

Κι αυτοί, όμως, αργά ή γρήγορα, θα σε κατηγορούν

που είσαι αυτό που είσαι και όχι αυτό που ήσουν".

 

 

 

 

 

 

 

Απο το βιβλίο του Χ.Μπουκάι "Απο την άγνοια στη σοφία"

Το μαγαζί της αλήθειας

Ο άνθρωπος περπατούσε σ’ εκείνα τα σοκάκια της επαρχιακής πόλης. Είχε χρόνο, και γι’ αυτό κοντοστεκόταν για λίγο μπροστά σε κάθε βιτρίνα, σε κάθε κατάστημα, σε κάθε πλατεία. Στρίβοντας σε μία γωνία βρέθηκε άξαφνα μπροστά σε ένα ταπεινό κατάστημα που η ταμπέλα του ήταν λευκή. Περίεργος, πλησίασε στη βιτρίνα και κόλλησε το πρόσωπο στο κρύσταλλο για να καταφέρει να δει μέσα στο σκοτάδι…το μόνο που φαινόταν ήταν ένα αναλόγιο μ’ ένα χειρόγραφο καρτελάκι που έγραφε:

Το μαγαζί της αλήθειας

Ο άνθρωπος έμεινε έκπληκτος. Σκέφτηκε ότι, αν και διέθετε ανεπτυγμένη φαντασία, του ήταν αδύνατον να φανταστεί τι μπορεί να πουλούσαν.

Μπήκε.

Πλησίασε την κοπέλα που στεκόταν στον πρώτο πάγκο και τη ρώτησε:
«Συγγνώμη. Είναι αυτό το μαγαζί της αλήθειας;»
«Μάλιστα κύριε. Τι λογής αλήθεια θέλετε; Αλήθεια μερική, αλήθεια σχετική, αλήθεια στατιστική, πλήρη αλήθεια;»
Ώστε, λοιπόν, πουλούσαν αλήθεια. Ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι ήταν δυνατόν κάτι τέτοιο. Να πηγαίνεις σ’ ένα μέρος και να παίρνεις την αλήθεια, ήταν υπέροχο.

«Θέλω πλήρη αλήθεια» αποκρίθηκε ο άνθρωπος χωρίς ταλάντευση.

«Είμαι τόσο απηυδισμένος από τα ψέματα και τις πλαστογραφίες» σκέφτηκε. «Δεν θέλω άλλες γενικεύσεις, ούτε δικαιολογίες, δεν θέλω απάτες ούτε κοροϊδίες.»

«Απόλυτη αλήθεια!» διόρθωσε.
«Μάλιστα κύριε. Ακολουθήστε με.»

Η κοπέλα συνόδευσε τον πελάτη σ’ ένα άλλο μέρος του καταστήματος και, δείχνοντας έναν πωλητή με αυστηρό ύφος, είπε:

«Ο κύριος θα σας εξυπηρετήσει».
Ο πωλητής πλησίασε και περίμενε τον πελάτη να μιλήσει.
«Ήρθα ν’ αγοράσω την απόλυτη αλήθεια.»
«Αχά. Συγγνώμη, αλλά γνωρίζετε την τιμή;»
«Όχι. Πόσο κοστίζει;» αποκρίθηκε τυπικά. Στην πραγματικότητα, ήξερε ότι θα πλήρωνε όσο όσο για να έχει όλη την αλήθεια.
«Για όλη την αλήθεια» είπε ο πωλητής, «το αντίτιμο είναι ότι ποτέ πια δεν θα έχετε την ησυχία σας.»

Ένα ρίγος διέτρεξε τη ράχη του ανθρώπου. Ποτέ δεν είχε φανταστεί ότι το κόστος θα ήταν τόσο υψηλό.

«Ευ-ευχαριστώ…Συγγνώμη…» ψέλλισε.
Έκανε μεταβολή και βγήκε από το κατάστημα κοιτώντας το έδαφος.
Ένιωσε λίγο θλιμμένος όταν κατάλαβε ότι δεν ήταν ακόμα προετοιμασμένος για την απόλυτη αλήθεια, ότι ακόμα χρειαζόταν ορισμένα ψέματα για να βρίσκει ανάπαυση, ορισμένους μύθους  και  εξιδανικεύσεις για να καταφεύγει, ότι ήθελε κάποιες δικαιολογίες για να μην αντιμετωπίζει τον ίδιο του τον εαυτό…
«Ίσως αργότερα» σκέφτηκε.

 «Ντεμιάν. Κάτι που για μένα είναι επωφελές, δεν είναι απαραιτήτως επωφελές και για κάποιον άλλον. Μπορεί, δικαίως, κάποιος να πιστεύει ότι το αντίτιμο για κάποιο αγαθό είναι πάρα πολύ υψηλό. Είναι θεμιτό ο καθένας να αποφασίζει μόνος του τι αντίτιμο θέλει να πληρώσει σε αντάλλαγμα για κάτι που παίρνει, και είναι λογικό ο καθένας να επιλέγει τη στιγμή για να πάρει αυτό που ο κόσμος του προσφέρει, είτε αυτό είναι η αλήθεια, είτε κάποιο άλλο ¨όφελος¨».

Εγώ, δεν ήξερα τι να πω.
Και ο Χόρχε πρόσθεσε:

«Υπάρχει ένα παλιό αραβικό ρητό που λέει:

‘Για να μπορέσεις να ξεφορτώσεις ένα φορτίο χαλβά
Το πιο σημαντικό πράγμα είναι να έχεις δοχεία
Για να τοποθετήσεις το χαλβά’.

………με τη σοφία και την αλήθεια

ισχύει το ίδιο, όπως με το χαλβά....»

 

 

 

Από το βιβλίο του Χ.Μπουκάι   «Να σου πω μια ιστορία»